Prof. Dr. Füsun Can: Antibiyotik direnci Türkiye’nin en büyük sağlık sorunlarından biri

Bakterileri doğrudan öldüren ya da üreme ve metabolik aktivitelerini baskılayan ilaçlar genel olarak antibiyotik olarak tanımlanıyor. Bu ajanlar, bakterilerin hücre duvarı yapısı, protein sentezi mekanizmaları ve yaşam döngüleri gibi özgün biyolojik özellikleri hedef alınarak geliştiriliyor. Etkinlik sağlayabilmeleri için ise uygun dozda, doğru aralıklarla ve yeterli tedavi süresi boyunca uygulanmaları büyük önem taşıyor.

Antibiyotikler neden yanlış kullanıldığında tehlikeli hale gelir?

Ne var ki antibiyotiklerin kontrolsüz veya gereksiz kullanımı, ayrıca tedavinin hekim önerisine uygun şekilde tamamlanmaması, bakterilerde antibiyotik direncinin gelişmesine zemin hazırlıyor. Direnç kazanan mikroorganizmalar, uygulanan tedavilere yanıt vermemeye başlayarak klinik yönetimi güçleştiriyor. Üstelik hastalık yapma gücü yüksek türler; uzayan tedavi süreçleri, artan sağlık maliyetleri, daha ağır klinik tablolar ve maalesef daha yüksek ölüm oranları gibi önemli sonuçlar doğuruyor.

Hangi bakteriler antibiyotik direnciyle öne çıkıyor?

Antibiyotik direnci geliştirdiği bilinen bakteriler arasında özellikle şunlar dikkat çekiyor:

• Escherichia coli (E. coli): İdrar yolu ve bağırsak enfeksiyonlarının önemli bir nedeni
• Staphylococcus aureus: Deri ve yumuşak doku enfeksiyonlarından zatürreye, sepsise kadar geniş bir tablo
• Pseudomonas aeruginosa: Yanık yaraları, akciğer ve idrar yolu enfeksiyonlarıyla ilişkili
• Acinetobacter baumannii: Hastane ortamlarında zatürre, yara ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına neden olabilen dirençli tür
• Mycobacterium tuberculosis: Tüberküloz tedavisini zorlaştıran çok ilaca dirençli suşlarıyla biliniyor

Klebsiella pneumoniae neden kritik bir risk olarak görülüyor?

Dirençli bakteriler arasında öne çıkan türlerden biri de Klebsiella pneumoniae. Normalde bağırsaklarımızda veya cildimizde sessiz sedasız bulunabilen bu bakteri, bağışıklık sistemi zayıfladığında fırsat bulur bulmaz hastalık yapmaya başlayabiliyor. En çok zatürre, idrar yolu enfeksiyonları, kan dolaşımı enfeksiyonları (sepsis) ve hastane kaynaklı enfeksiyonlarla ilişkili görülüyor. Antibiyotiklere dirençli suşları söz konusu olduğunda, ilaç seçenekleri ciddi biçimde azalıyor ve tedavi çok zorlaşıyor.

Prof. Dr. Füsun Can’ın çalışması neyi hedefliyor?

Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Başkanı, Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezi (KUISCID) Direktör Yardımcısı ve Mikrobiyoloji Araştırma Laboratuvarı sorumlusu Prof. Dr. Füsun Can, Klebsiella pneumoniae’nin direnç mekanizmaları üzerine çalışıyor. Prof. Dr. Can, bu bakteri türünün hem hastalık yapma gücü yüksek hem de antibiyotiklere dirençli olan bir grubunu hızlı ve güvenilir biçimde tespit etmeyi hedefleyen çalışmasıyla 2025 Nature MDx Impact Ödülü’ne layık görüldü.

Hızlı tanı neden hayat kurtarıyor?

Klinik yaklaşımlara göre, doğru antibiyotiğe hızlı başlayabilmek özellikle dirençli bakterilerde hastanın hayatını kurtaran en kritik adım olarak görülüyor. Ayrıca dirençli bakterilerin hastane ve toplum içinde yayılımını engellemek için de hızlı tanı yöntemleri önemli bir araç olarak değerlendiriliyor.

Kaynak: https://www.nature.com/articles/d42473-025-00267-8