Vasa previa nedir?

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Gebeliğinizin 32. haftasında, rutin bir ultrason muayenesinde doktorunuz size “Bebeğin göbek kordonu damarları rahim ağzının üzerinden geçiyor” diyor.

“Vasa previa” tanısı koyuyor ve “Planlı sezaryen ile doğum yapmanız gerekecek” diye ekliyor. İçinizden “Bu ne demek? Bebeğime bir şey olur mu?” soruları geçiyor. İşte vasa previa, adını sık duymadığınız ama doğumda bebek için hayati önem taşıyan bir durumdur.

Vasa previa, bebeğin göbek kordonu damarlarının (arter ve venlerin) plasentaya girmeden önce, rahim ağzının iç os (iç ağız) üzerinden geçmesidir. Bu damarlar, Wharton jeli (göbek kordonunu saran koruyucu jel) ile çevrili değildir; sadece ince bir zarla kaplıdır.

Bu nedenle, doğum eyleminde su kesesinin açılması (amniyotomi) veya spontan rüptür sırasında bu damarlar yırtılabilir ve bebek hızla kan kaybedebilir. Vasa previa, tüm gebeliklerin yaklaşık 1/2000-1/5000’inde görülen nadir bir durumdur.

Ancak tanı konmamış ve doğum yönetimi planlanmamış vakalarda perinatal mortalite (bebek ölümü) oranı %50-60’a kadar çıkabilir. Erken tanı (antenatal ultrason) ve planlı sezaryen ile bu oran %95’in üzerinde canlı doğumla sonuçlanır.

Vasa Previa Neden Olur? Risk Faktörleri

Vasa previa’nın kesin nedeni her zaman bulunamaz. Ancak aşağıdaki faktörler riski önemli ölçüde artırır:

• Plasenta previa: Plasenta rahim ağzını kapatıyor veya çok yakınsa, plasenta çekildikçe damarlar geride kalabilir. Plasenta previa’sı olan gebelerin yaklaşık %1-5’inde vasa previa eşlik eder.
• İkiz veya üçüz gebelik (özellikle monokoryonik – tek plasentalı): İkiz gebeliklerde vasa previa riski tekize göre 10 kat daha yüksektir.
• Tüp bebek (IVF) gebelikleri: IVF sonrası plasenta implantasyon anomalileri daha sık görülür, bu nedenle vasa previa riski artar.
• Lobüle plasenta (plasenta bilobat, succenturiate lob): Plasentanın iki veya daha fazla lobdan oluşması, loblar arasındaki damarların membranöz olmasına ve vasa previa oluşumuna yol açabilir.
• Velamentöz kordon insersiyonu: Göbek kordonunun plasentaya değil, zarlara (membran) yapışması. Damarlar membran içinde korunmasız seyreder.
• Geçirilmiş sezaryen veya rahim içi işlemler: Rahim içi skar dokusu, plasentanın düşük yerleşmesine neden olabilir.

Vasa Previa Belirtileri Nelerdir?

Vasa previa’nın en önemli özelliği belirti vermemesidir. Gebeliğin büyük bölümünde hiçbir şikayet olmaz. Ancak bazı durumlarda şu bulgular görülebilir:

• İkinci veya üçüncü trimesterde ağrısız vajinal kanama: Ancak bu kanama, plasenta previa veya diğer nedenlerden de kaynaklanabilir. Vasa previa’ya özgü bir kanama paterni yoktur.
• Doğum eyleminde su gelmesi ile birlikte ani, şiddetli, parlak kırmızı kanama: Bu, vasa previa damarlarının yırtıldığının tipik işaretidir. Bebek hızla kan kaybeder, kalp atışları yavaşlar (fetal bradikardi). Bu durum acil sezaryen gerektirir.
• Çoğu vakada, tanı asemptomatik olarak rutin ultrason sırasında konur.

Vasa Previa Tanısı Nasıl Konur?

Altın standart tanı yöntemi renkli Doppler ultrason ile transvajinal görüntülemedir. Tarama ve tanı süreci şu şekilde işler:

• Tarama: Risk faktörü taşıyan gebelerde (plasenta previa, ikiz gebelik, IVF) 20-24. haftalarda transvajinal renkli Doppler ultrason yapılır.
• Tanı kriterleri: Rahim ağzı iç os üzerinde, plasentaya giden veya loblar arasında seyreden, arteriyel veya venöz akım gösteren damarların görülmesi. En sık görülen tip: Tip I (plasenta previa ile birlikte) veya Tip II (velamentöz kordon insersiyonu ile birlikte).
• Doğrulama: Tanı şüpheli ise, manyetik rezonans görüntüleme (MRI) bazen yardımcı olabilir. Ancak renkli Doppler altın standarttır.
• Ayırıcı tanı: Plasenta previa, servikal polip, vajinal enfeksiyon, preterm eylem.

Vasa Previa Tedavisi ve Doğum Yönetimi Nasıldır?

Tedavi, tanı konduktan sonra doğum planlamasından oluşur. Amaç, bebeğin damarlarının yırtılmasını önlemek ve güvenli bir doğum sağlamaktır.

Vasa Previa Sonrası Bebek ve Anne Takibi

• Yenidoğan: Vasa previa’ya bağlı doğum öncesi kanama geçiren bebeklerde anemi (kansızlık), hipovolemik şok, nörolojik hasar riski yüksektir. Doğumda mutlaka bir neonatolog (yenidoğan uzmanı) hazır bulunmalıdır. Gerekirse kan transfüzyonu yapılır.
• Planlı sezaryen sonrası: Çoğu bebek sağlıklıdır, yoğun bakım ihtiyacı düşüktür.
• Anne: Vasa previa annenin sağlığını doğrudan etkilemez (bebek kanı kaybolur). Ancak sezaryen riskleri (enfeksiyon, kanama, anestezi) genel popülasyonla benzerdir.
• Sonraki gebelikler: Vasa previa geçiren kadında bir sonraki gebelikte tekrarlama riski düşüktür (%1-2), ancak yine de erken ultrason taraması yapılmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden kadın doğum uzmanına başvurun:

• Risk faktörünüz varsa (plasenta previa, ikiz gebelik, IVF) ve 20-24 haftalık renkli Doppler ultrason yapılmadıysa.
• Ultrason raporunuzda “vasa previa şüphesi” veya “damarlar internal os üzerinde seyrediyor” yazıyorsa (mutlaka perinatoloji uzmanına danışın).
• Gebeliğin herhangi bir döneminde ağrısız vajinal kanama olursa.
• Su gelmesini takiben ani, parlak kırmızı kanama başlarsa (acil servis).
• Tanı konduysa ve doğum planlaması yapılmadıysa (en kısa sürede perinatolojiye yönlendirilme isteyin).

Vasa Previa Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kılavuzlar Ne Diyor?

Kraliyet Kadın Doğum Uzmanları Koleji (RCOG) 2025 green-top kılavuzu: Vasa previa taramasının, risk faktörü taşıyan gebelerde (plasenta previa, ikiz gebelik, IVF, lobüle plasenta) 20-24. haftalarda transvajinal renkli Doppler ultrason ile yapılmasını önerir. Tanı konduğunda planlı sezaryenin 35-37. hafta arasında yapılmasını, 34. haftada kortikosteroid verilmesini ve kanama riski yüksekse hastaneye yatışı önerir.

Uluslararası Ultrason Obstetrik ve Jinekoloji Derneği (ISUOG) 2025: Vasa previa tanısında renkli Doppler ultrasonun altın standart olduğunu, yalancı pozitiflikleri azaltmak için “internal os üzerinde 3 mm’den uzun damar görülmesi” kriterini önerir. Ayrıca, vasa previa şüphesinde MRI’ın yardımcı olabileceğini belirtir.

Avrupa Perinatal Tıp Derneği (EAPM) 2025: Vasa previa tanısı almış gebelerin, doğumun 35-37. hafta arasında planlanmasını, bu sürede bebekte anemi gelişme riskine karşı orta serebral arter (MCA) Doppler takibi yapılmasını önerir.

Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmellik Enstitüsü (NICE) 2025: Vasa previa’nın antenatal tanısının, perinatal mortaliteyi dramatik şekilde azalttığını vurgular. Tüm gebelerde 20-24 haftalık anomalı taramasında plasenta kordon girişinin değerlendirilmesini önerir.

Kaynaklar

Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Green-top Guideline No. 80: Vasa praevia – diagnosis and management. London: RCOG; 2025.

• International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG). Practice guidelines: Diagnosis and management of vasa previa. Ultrasound Obstet Gynecol. 2025.
• European Association of Perinatal Medicine (EAPM). Guidelines for the management of vasa previa. EAPM; 2025.
• European Medicines Agency (EMA). Betamethasone and dexamethasone in pregnancy – safety update. Amsterdam: EMA; 2025.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Clinical Knowledge Summary: Antenatal diagnosis of vasa praevia. London: NICE; 2025.
• NHS England. Vasa praevia – patient information leaflet. 2026.
• Merck Manual Professional Version (European edition). Vasa previa – overview and management. 2025.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Vasa previa tanısı aldıysanız veya risk faktörleriniz varsa, mutlaka bir perinatoloji uzmanına danışın. Erken tanı ile bebeğinizi güvenle kucağınıza alabilirsiniz.