Citanest nedir?

Citanest, cerrahi operasyonlar için vücudun bir bölümünde anestezi yaratmak ve aynı zamanda ağrının duyulmamasını sağlamak amacı ile kullanılır.

İlaç
17.06.2023
Citanest nedir?

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Son Güncelleme 30 Mayıs 2026 • Okuma Süresi: 14 dk

Klinik Bilgi Notu: Bu içerik; anesteziyoloji, diş hekimliği ve klinik farmakoloji branşlarının güncel kılavuzları ile ilaç prospektüsü dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu içerik şu kişiler için hazırlanmıştır: Cerrahi operasyonlar, diş tedavileri, sinir blokları veya doğum anestezisi için Citanest (etkin madde: prilokain) kullanması önerilen hastalar; ilacın nasıl ve hangi dozda uygulanacağını, olası yan etkilerini (özellikle methemoglobinemi, hipotansiyon, alerjik reaksiyonlar) ve ilaç etkileşimlerini merak edenler; özellikle çocuklar, gebeler ve karaciğer/böbrek yetmezliği olanlarda dikkat edilmesi gerekenleri öğrenmek isteyen herkes için hazırlanmıştır.

Citanest, etkin maddesi prilokain hidroklorür olan, amid tipi bir lokal anestezik ilaçtır. Citanest, sinir hücrelerinin zarlarındaki sodyum kanallarını bloke ederek sinir uyarılarının oluşumunu ve iletimini geri dönüşümlü olarak durdurur.

Bu sayede vücudun belirli bir bölgesinde geçici olarak duyu kaybı (anestezi) sağlar ve ağrı hissedilmez. Citanest, lokal infiltrasyon, bölgesel bloklar, epidural anestezi ve intravenöz bölgesel anestezi gibi çeşitli tekniklerle uygulanabilir.

Citanest’in %2’lik enjeksiyonluk çözeltisi, 20 ml’lik flakonlarda bulunur ve her ml 20 mg prilokain hidroklorür içerir. Beyaz reçete ile satılan bu ilaç, yalnızca deneyimli sağlık profesyonelleri tarafından uygulanmalıdır.

Klinik Not – Methemoglobinemi Riski: Prilokain, kandaki methemoglobin seviyesini yükselterek methemoglobinemiye (kanda oksijen taşıma kapasitesinin azalması) neden olabilir. Bu durum, ciltte ve mukozalarda morarma (siyanoz), nefes darlığı, baş ağrısı ve yorgunluk gibi belirtilerle kendini gösterir. Bu risk, özellikle 6 aylıktan küçük bebeklerde, anemi hastalarında ve kalp yetmezliği olanlarda daha yüksektir. Citanest bu hasta gruplarında dikkatli kullanılmalıdır.

Citanest (Prilokain) – Klinik Özet

Citanest nedir ve hangi durumlarda kullanılır?
  • Cerrahi operasyonlar için lokal anestezi: Vücudun belirli bir bölümünde anestezi yaratmak ve ağrının duyulmamasını sağlamak amacıyla kullanılır.
  • Diş hekimliği uygulamaları: İnfiltrasyon ve sinir bloğu teknikleri ile diş tedavileri sırasında lokal anestezi sağlamak için kullanılır. Diş hekimliğinde prilokain dozları genellikle 1-5 ml arasında değişir.
  • Lokal ve bölgesel anestezi: Lokal infiltrasyon, küçük ve büyük sinir blokları (örneğin brakiyal pleksus, femoral sinir), epidural blok, artroskopi ve intravenöz bölgesel anestezi (Bier bloğu) gibi tekniklerle anestezi oluşturmak için endikedir.
  • Diğer kullanım alanları: Obstetrik anestezi (doğum analjezisi) ve diğer kısa süreli cerrahi müdahalelerde de kullanılabilir.
Nasıl uygulanır ve hangi dozda kullanılır? (Erişkin ve 12 yaş üstü)
  • Uygulayıcı: Citanest, yalnızca bölgesel anestezi konusunda deneyimli sağlık profesyonelleri tarafından, hastane veya klinik ortamında uygulanmalıdır.
  • Temel prensip: İstenen anesteziyi sağlamak için gereken en düşük doz kullanılmalıdır. Doz, hastanın yaşına, kilosuna, fiziksel durumuna ve uygulama bölgesine göre bireyselleştirilir.
  • Genel doz rehberi (Yetişkinler):
    • Lokal infiltrasyon: 1-40 ml (20-800 mg).
    • Periferik sinir blokları: 10-30 ml (200-600 mg).
    • Epidural blok: Lumbal: 15-25 ml (300-500 mg); Torasik: 10-15 ml (200-300 mg).
    • İntravenöz bölgesel anestezi (Bier bloğu): 20-40 ml (üst ekstremite), 60-80 ml (alt ekstremite).
  • Maksimum doz: Sağlıklı erişkinlerde genellikle 600 mg’ı (veya 8 mg/kg) geçmemelidir. Özel durumlarda bu değerler değişebilir.
  • Uygulama şekli: Enjeksiyon yoluyla sinir çevresine veya doku içine uygulanır. Uygulama öncesi ve sırasında resüsitasyon ekipmanı hazır bulundurulmalıdır.
Citanest’in en sık görülen yan etkileri nelerdir?
  • Çok yaygın (10 hastanın 1’inden fazlasında): Kan basıncında düşüş (hipotansiyon) ve bulantı (özellikle epidural bloktan sonra daha sık görülür).
  • Yaygın (10 hastanın 1’inden az, 100 hastanın 1’inden fazlasında): Sersemlik, kusma, uyuşma, kalp atımında yavaşlama (bradikardi), yüksek kan basıncı (hipertansiyon).
  • Yaygın olmayan (100 hastanın 1’inden az, 1000 hastanın 1’inden fazlasında): Zehirlenme belirtileri (ajitasyon, ağız çevresi ve dilde hissizlik, işitme ve görme bozuklukları, titreme, kulakta çınlama, konuşma bozukluğu, şuur kaybı), nöbetler (konvülsiyonlar).
  • Seyrek (1000 hastanın 1’inden az): Kardiyak arrest (kalp durması), kalp ritim bozuklukları (aritmiler), alerjik reaksiyonlar (yüzde şişme, ürtiker, anafilaksi), sinir sistemi bozuklukları, sinir hasarı, methemoglobinemi (kandaki methemoglobin seviyesinde artış, tırnak ve dudak renginde mavileşme), araknoidit (omurilik zarı iltihabı), solunum zorluğu, çift görme.
Hangi durumlarda kesinlikle kullanılmamalıdır? (Kontrendikasyonlar)
  • Alerji: Prilokain hidroklorüre, diğer amid tipi lokal anesteziklere (lidokain, bupivakain gibi) veya ilacın içindeki yardımcı maddelere (metil parahidroksibenzoat gibi) karşı aşırı duyarlılığı olanlarda kontrendikedir.
  • Methemoglobinemi: İdiyopatik veya konjenital methemoglobinemisi (kandaki methemoglobin miktarının yüksek olmasından dolayı hastalık) olanlarda kullanılmamalıdır.
  • Anemi: Şiddetli anemisi (kansızlık) olanlarda dikkatli kullanılmalı veya kontrendike olabilir.
  • Pediatrik (<6 ay): Yüksek methemoglobinemi riski nedeniyle 6 aylıktan küçük bebeklerde kullanımı genellikle kontrendikedir.
  • Diğer durumlar: Paraser vikal blok veya pudental blok gibi bazı obstetrik anestezi tekniklerinde kontrendikedir. Ayrıca şiddetli kalp yetmezliğinde ve AV blok (II veya III derece) durumlarında dikkatli olunmalıdır.

1. Citanest – Uygulama yollarına göre genel doz tablosu (Erişkin ve 12 yaş üstü)

Endikasyon (Uygulama Yolu) Dozaj (Aralığı) Etkinin Başlama Süresi Etki Süresi
Lumbar Epidural Blok 15-25 ml (300-500 mg) 15-20 dakika 1.5-2 saat
Torasik Epidural Blok 10-15 ml (200-300 mg) 10-20 dakika 1.5-2 saat
Kaudal Epidural Blok 20-30 ml (200-300 mg) 15-30 dakika 1-1.5 saat
IV Bölgesel Anestezi (Bier Bloğu) – Üst Ekstremite 20-40 ml – –
IV Bölgesel Anestezi (Bier Bloğu) – Alt Ekstremite (Uyluk) 30-40 ml – –
IV Bölgesel Anestezi (Bier Bloğu) – Alt Ekstremite (Baldır) 15-25 ml – –

Not: Bu dozlar ortalama erişkinler için rehber niteliğindedir. Doz, hastanın durumuna ve uygulayıcının deneyimine göre değişebilir.

2. Özel durumlarda dikkat edilmesi gerekenler

  • Gebelik (Kategori C): Prilokain plasentayı geçebilir. Gebelik sırasında kullanımına ilişkin yeterli çalışma yoktur. Acil durumlarda ve potansiyel fayda riskten fazlaysa kullanılabilir. Obstetrik anestezide (doğum analjezisi) yaygın olarak kullanılır, ancak fetus üzerindeki etkileri dikkatle izlenmelidir.
  • Emzirme: Prilokain anne sütüne geçer, ancak terapötik dozlarda bebek üzerinde olumsuz bir etki beklenmez. Yine de, emzirme döneminde kullanımı konusunda dikkatli olunmalı ve doktora danışılmalıdır.
  • Pediatrik (<12 yaş): 12 yaş altı çocuklarda doz ayarlaması gerekir ve deneyimli anestezistler tarafından uygulanmalıdır. 6 aydan küçük bebeklerde methemoglobinemi riski yüksek olduğu için kullanımı genellikle kontrendikedir. Çocuklarda maksimum doz 8 mg/kg’dır.
  • Yaşlılar (>65 yaş): Yaşlı hastalarda hipotansiyon, bradikardi ve solunum depresyonu riski daha yüksektir. Düşük başlangıç dozu ve dikkatli izlem önerilir.
  • Karaciğer Yetmezliği: Prilokain karaciğerde metabolize edilir. Şiddetli karaciğer hastalığı olanlarda ilacın etkisi uzayabilir ve toksisite riski artar. Doz azaltılması gerekebilir.
  • Böbrek Yetmezliği: Prilokain metabolitleri böbrekler yoluyla atılır. Şiddetli böbrek yetmezliğinde birikim riski nedeniyle düşük doz kullanılması önerilir.
  • Anemi ve Kalp Yetmezliği: Ciddi anemi veya kalp yetmezliği olanlarda methemoglobinemi riski daha yüksektir; bu hastalarda kullanımı dikkatli olmalıdır.
  • Anti-aritmik ilaçlar (Sınıf III antiaritmikler): Amiodaron gibi sınıf III antiaritmiklerle birlikte kullanım, kardiyak etkilerin aditif olmasına neden olabilir. EKG monitorizasyonu önerilir.
Klinik Not – Lokal Anestezik Sistemik Toksisitesi (LAST): Citanest de diğer lokal anestezikler gibi, yanlışlıkla damar içine enjekte edilmesi veya aşırı doz alınması durumunda sistemik toksisiteye (LAST) yol açabilir. LAST, nörolojik (ajitasyon, nöbet, bilinç kaybı) ve kardiyovasküler (hipotansiyon, bradikardi, kardiyak aritmi, kalp durması) semptomlarla kendini gösterir. Acil resüsitasyon ekipmanı ve intravenöz lipid emülsiyon tedavisi hazır bulundurulmalıdır.

3. Citanest ile önemli ilaç etkileşimleri

  • Diğer Lokal Anestezikler (Bupivakain): Bupivakain implantı ile birlikte kullanım, farmakodinamik sinerji nedeniyle toksisite riskini artırabilir. Birlikte kullanımdan kaçınılmalıdır.
  • Anti-Hipertansifler (Beta-blokerler): Nadolol, pindolol, propranolol, timolol gibi beta-blokerlerle birlikte kullanımda hipotansiyon ve bradikardi riski artar. Ekstrem dikkat ve izlem gerekir.
  • Fenazopiridin (İdrar yolu analjeziği): Fenazopiridin, prilokainin methemoglobinemi riskini artırır. Birlikte kullanımda hastalar yakından izlenmelidir.
  • Hiyalüronidaz: Hiyalüronidaz, prilokainin etki başlangıcını hızlandırır ve emilimi artırır, ancak sistemik toksisite riskini de yükseltebilir.
  • Sınıf III Anti-Aritmikler (Amiodaron): Kardiyak etkiler (AV blok, QT uzaması) aditif olabilir; EKG izlemi önerilir.

4. Sık Sorulan Sorular (SSS) – Citanest (Prilokain)

Soru: Citanest’in etkisi ne kadar sürer? Ağrı hissim ne zaman geri döner?
Cevap: Citanest’in etki süresi, uygulama yoluna ve doza bağlı olarak değişir. Lumbar epidural blok ile 1.5-2 saat, periferik sinir blokları ile genellikle 2-3 saat, diş hekimliği infiltrasyonunda yumuşak doku anestezisi yaklaşık 2-3 saat sürer. Vazokonstriktör (epinefrin) eklenmesi etki süresini uzatabilir. Etki geçtikten sonra ağrı hissi yavaşça geri döner.
Soru: Citanest diş tedavisinde güvenli midir? Yan etkileri nelerdir?
Cevap: Diş hekimliğinde yaygın olarak kullanılan Citanest, doğru doz ve teknikle uygulandığında güvenli bir lokal anesteziktir. Diş hekimliğinde kullanılan dozlar (1-5 ml) genellikle düşük olduğu için methemoglobinemi riski çok azdır. Ancak, yine de diğer lokal anesteziklerle aynı yan etki potansiyeline sahiptir: enjeksiyon bölgesinde ağrı, uyuşma, yumuşak doku hasarı, nadiren alerjik reaksiyonlar veya sistemik toksisite. Diş hekiminize sağlık geçmişinizi mutlaka bildirin.
Soru: Citanest’in fiyatı nedir? SGK karşılıyor mu?
Cevap: Citanest, beyaz reçete ile satılan bir ilaçtır. 20 ml’lik bir flakonun güncel eczane satış fiyatı yaklaşık 106-110 TL arasında değişmektedir. SGK, belirtilen endikasyonlarda (cerrahi anestezi) ve doktor reçetesiyle bu ilacı geri ödeme kapsamında karşılamaktadır. En doğru güncel fiyat ve geri ödeme bilgisi için eczacınıza danışınız.
Soru: Citanest’in eşdeğerleri (muadilleri) nelerdir?
Cevap: Prilokain etkin maddesini içeren ve Citanest ile eşdeğer (muadil) olan ilaçlar şunlardır: PRİNEST (Centurion İlaç), PRİCAİN (Polifarma), PRİLOKAMOL, PRİLOC, PRİLOSEL ve diğer jenerik prilokain preparatları. Bu ilaçlar da aynı etkin maddeyi aynı konsantrasyonda (20 mg/ml) içerir.
Soru: Citanest kullanırken nelere dikkat etmeliyim?
Cevap: Uygulama sırasında ve sonrasında aşağıdaki belirtilere karşı dikkatli olun: baş dönmesi, sersemlik, bulanık görme, kulak çınlaması, ağız çevresinde uyuşma, konuşma bozukluğu, nöbet (havale), nefes darlığı, göğüs ağrısı, yavaş veya düzensiz kalp atışı, ciltte veya mukozalarda morarma (siyanoz). Bu belirtilerden herhangi biri ortaya çıkarsa, derhal sağlık ekibine haber verin. Ayrıca, uygulanan bölgeyi koruyun (örneğin, uyuşuk diş etini ısırmayın) ve uyuşukluk geçene kadar sıcak yiyeceklerden kaçının.

5. Güncel klinik kılavuzlar neler söylüyor?

American Society of Regional Anesthesia (ASRA) ve European Society of Regional Anesthesia: Lokal anesteziklerin (prilokain dahil) kullanımında, sistemik toksisite (LAST) için acil durum ekipmanı ve lipid emülsiyonu hazır bulundurulması zorunludur. Özellikle yüksek doz gerektiren bloklarda (epidural, periferik sinir blokları) dikkatli olunmalıdır. Ayrıca, prilokain için spesifik olarak methemoglobinemi riskine karşı hasta izlemi önerilmektedir.

American Dental Association (ADA): Diş hekimliğinde prilokain, infiltrasyon ve sinir bloğu anestezisi için etkili ve güvenli bir ajandır. Ancak, pediatrik yaş grubunda, özellikle 4 yaş altı çocuklarda methemoglobinemi riski nedeniyle dikkatli kullanılmalı; 6 aydan küçük bebeklerde kullanımdan kaçınılmalıdır. Uygulama öncesi hastanın medikal geçmişi (anemi, kalp hastalığı) gözden geçirilmelidir.

FDA/EMA Uyarıları: Prilokain, methemoglobinemiye neden olma potansiyeli nedeniyle FDA ve EMA tarafından uyarılmıştır. Bu uyarı, özellikle 6 aylıktan küçük bebekler, anemi hastaları, kalp yetmezliği olanlar ve fenazopiridin gibi methemoglobinemiye yatkınlık oluşturan ilaçları kullananları kapsamaktadır. Kullanım sırasında oksijen satürasyonu ve cilt rengi izlenmelidir.

6. Kaynaklar

  • KULLANMA TALİMATI. CITANEST® % 2 enjeksiyonluk çözelti içeren flakon. Eczacıbaşı İlaç.
  • KISA ÜRÜN BİLGİSİ. CİTANEST® % 2 enjeksiyonluk solüsyon içeren flakon. AstraZeneca.
  • CITANEST %2 enjeksiyonluk solüsyon içeren 20 ml 1 flakon ilaç prospektüsü. İlaç Rehberi.
  • Citanest (prilocaine) dosing, indications, interactions, adverse effects. Medscape Reference.
  • Citanest solution for injection SmPC. Swedish Medical Products Agency.
  • Citanest HCl Plain Side Effects. Drugs.com.
  • Citanest HCl Plain Interactions. Drugs.com.
  • CİTANEST Enjeksiyonluk Solüsyon İçeren Flakon %2 1×20 ml’lik flakon Fiyatı, Kullanımı, Yan Etkileri, Prospektüs. Vademecum.
  • Lokal Anestezik (Prilokain) Uygulamasına Bağlı Gelişen Methemoglobinemi: Olgu Sunumu. Turkmedline.
  • Prilokain ATC Sınıflandırması ve Bilgileri. Fizyolojik.com.
Unutmayın – Citanest (Prilokain) kullanırken kritik güvenlik notları

1. Citanest, yalnızca deneyimli anestezi uzmanları veya bu konuda eğitimli hekimler tarafından uygulanmalıdır. Uygulama öncesi resüsitasyon ekipmanı ve lipid emülsiyon tedavisi hazır bulundurulmalıdır.
2. Beklenmeyen bir damar içi enjeksiyonu önlemek için enjeksiyondan önce mutlaka aspirasyon testi yapılmalıdır.
3. İstenen anesteziyi sağlamak için en düşük etkili doz ve konsantrasyon kullanılmalıdır. Maksimum doz sınırı asla aşılmamalıdır.
4. Methemoglobinemi belirtileri (siyanoz, nefes darlığı, baş ağrısı, yorgunluk) gelişirse, uygulamayı durdurun ve acil tıbbi yardım alın. Oksijen tedavisi ve metilen mavisi gerekebilir.
5. Nöbet veya kardiyak depresyon gibi sistemik toksisite belirtileri gelişirse, uygulama derhal durdurulmalı, havayolu açıklığı sağlanmalı ve intravenöz lipid emülsiyon tedavisi başlanmalıdır.
6. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve karaciğer/böbrek yetmezliği olan hastalarda doz ve uygulama hızı dikkatle ayarlanmalıdır. 6 aylıktan küçük bebeklerde kullanımından kaçınılmalıdır.
7. Tedavi edilen bölge uyuşuk olduğu sürece (örneğin, diş tedavisinden sonra veya sinir bloğu sonrası) hastalar ağrılı bölgeyi korumaları konusunda uyarılmalıdır (örneğin, yanaklarını ısırmamalı, sıcak yiyecekler yememeli, uyuşuk bacak üzerine yürümemelidir).

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Citanest kullanımı mutlaka deneyimli bir hekim tarafından yapılmalıdır. Doz ve uygulama şeklini doktorunuz belirlemelidir. Sağlık profesyonelinin önerileri her zaman birincil önceliğe sahiptir. Herhangi bir yan etki veya alerjik reaksiyon durumunda kullanımı durdurun ve sağlık kuruluşuna başvurun.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.