Lurasidon nedir, Lurasidon yan etkileri nelerdir?

Lurasidon, yetişkinlerde ve en az 13 yaşında olan gençlerde şizofreni tedavisinde kullanılan bir antipsikotik ilaçtır.

İlaç
17.06.2023
Lurasidon nedir, Lurasidon yan etkileri nelerdir?

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Son Güncelleme 17 Mayıs 2026 • Okuma Süresi: 13 dk

Klinik Bilgi Notu: Bu içerik; psikiyatri, farmakoloji ve nöroloji branşlarının klinik yaklaşımları ile güncel uluslararası kılavuzlar dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu içerik şu kişiler için hazırlanmıştır: Lurasidon (Latuda) kullanan veya kullanmayı düşünen hastalar; şizofreni veya bipolar I bozukluk depresif epizod tanısı almış bireyler; ilacın yan etkilerini, etki mekanizmasını, dozajını, ilaç etkileşimlerini ve hangi durumlarda dikkatli olunması gerektiğini merak edenler.

Lurasidon, atipik antipsikotik (ikinci nesil antipsikotik) sınıfına ait bir ilaçtır. Latuda markası altında bilinen lurasidon, şizofreni ve bipolar I bozukluğa bağlı majör depresif atakların (bipolar depresyon) tedavisinde kullanılır.

Etki mekanizması, beyindeki dopamin D2 ve serotonin 5-HT2A reseptörlerini antagonize ederek (bloke ederek) psikotik semptomları (halüsinasyonlar, sanrılar, dezorganize düşünce) ve duygudurum semptomlarını (depresif ruh hali, anhedoni, ajitasyon) azaltmaya dayanır.

Lurasidon, diğer atipik antipsikotiklere (olanzapin, ketiapin, risperidon) kıyasla daha düşük kilo alımı ve metabolik yan etki riski taşıdığından, metabolik sendrom veya obezite riski yüksek olan hastalarda tercih edilebilir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 2010 yılında şizofreni tedavisi için, 2013 yılında bipolar depresyon için onaylanmıştır. Türkiye’de de ruhsatlıdır.

Klinik Not: Lurasidon, yemekle birlikte (en az 350 kalori) alınmalıdır. Yemekle alımı, ilacın emilimini ve biyoyararlanımını önemli ölçüde artırır (aç karnına alıma göre yaklaşık 2 kat). Lurasidon, yaşlı demans hastalarında davranış bozuklukları tedavisinde kullanılmamalıdır; bu popülasyonda mortalite riskini artırdığı gösterilmiştir. Ayrıca, lurasidon kara kutu uyarısı taşır: antipsikotik ilaçlar, yaşlı demans hastalarında kardiyovasküler olaylar ve enfeksiyonlar nedeniyle ölüm riskini artırır.

Lurasidon – Klinik Özet

Lurasidon nedir ve nasıl çalışır?
  • Tanım: Lurasidon, atipik antipsikotik (ikinci nesil) sınıfında bir ilaçtır. D2, 5-HT2A ve 5-HT7 reseptör antagonistidir.
  • Etki mekanizması:
    • Dopamin D2 reseptör antagonizmi: Pozitif psikotik semptomları (halüsinasyonlar, sanrılar) ve negatif semptomları (duygusal küntlük, motivasyon kaybı) azaltır.
    • Serotonin 5-HT2A reseptör antagonizmi: D2 blokajına bağlı ekstrapiramidal yan etkileri (EPS) azaltır.
    • Serotonin 5-HT7 reseptör antagonizmi: Antidepresan etkiye katkıda bulunur.
  • Farmakokinetik: Oral biyoyararlanımı yemekle birlikte alındığında %70-80, aç karnına %20-30’dur. Plazma pik konsantrasyonuna 1-3 saatte ulaşır. Yarı ömrü yaklaşık 18 saattir. Karaciğerde CYP3A4 enzimi ile metabolize edilir. Esas olarak dışkı ve idrarla atılır.
Lurasidon hangi durumlarda kullanılır?
  • FDA onaylı endikasyonlar:
    • Yetişkinlerde (18 yaş ve üzeri) şizofreninin akut ve idame tedavisi.
    • Yetişkinlerde bipolar I bozukluğa bağlı majör depresif atak (bipolar depresyon) – tek başına veya lityum/valproata ek olarak.
  • Off-label kullanımlar (literatürde bildirilmiştir):
    • Majör depresif bozukluk (MDB) – tedaviye dirençli depresyonda ek tedavi olarak.
    • Obsesif kompulsif bozukluk (OKB).
    • Anksiyete bozuklukları.
Lurasidonun yan etkileri nelerdir?
  • Çok yaygın (≥1/10): Uyku hali (somnolans), akatizi (yerinde duramama, huzursuzluk), bulantı.
  • Yaygın (≥1/100 ila <1/10): Distoni (kas spazmı, anormal postür), ekstrapiramidal semptomlar (EPS) – parkinsonizm (tremor, rijidi, bradikinezi), baş dönmesi, baş ağrısı, anksiyete, ajitasyon, uykusuzluk, kusma, ishal, dispepsi, karın ağrısı, ağız kuruluğu, yorgunluk, iştah artışı, kilo alımı (diğer atipik antipsikotiklere göre daha düşük risk), burun tıkanıklığı (nazal konjesyon).
  • Yaygın olmayan (≥1/1000 ila <1/100): Tardif diskinezi (tekrarlayıcı, istemsiz yüz, dil, çene hareketleri – uzun süreli kullanımda), nöroleptik malign sendrom (NMS) – nadir ancak hayatı tehdit eden (ateş, kas rijiditesi, konfüzyon, otonomik instabilite), hiperprolaktinemi (prolaktin yüksekliği – galaktore, amenore, jinekomasti), metabolik değişiklikler (glukoz intoleransı, diyabet, hiperlipidemi), nöbetler, priapizm (ağrılı ereksiyon).
  • Seyrek (≥1/10.000 ila <1/1000): Anafilaktik reaksiyon, Stevens-Johnson sendromu, kardiyak aritmi (QT uzaması – diğer antipsikotiklere göre daha düşük risk).
  • Kara kutu uyarısı (FDA): Yaşlı demans hastalarında davranış bozuklukları tedavisinde kullanıldığında mortalite riskinde artış. Lurasidon bu endikasyonda onaylı değildir.
Lurasidon dozajı ve uygulama şekli
  • Şizofreni (yetişkin): Başlangıç dozu günde 40 mg (tek doz, akşam yemekle birlikte). Maksimum 160 mg/gün. Doz titrasyonu: her 5-7 günde 20-40 mg artırılabilir. İdame dozu genellikle 40-80 mg/gün.
  • Şizofreni (ergen, 13-17 yaş): Başlangıç dozu günde 40 mg. Maksimum 80 mg/gün.
  • Bipolar depresyon (yetişkin): Başlangıç dozu günde 20 mg (akşam yemekle). 2-4 hafta sonra 40 mg/gün’e artırılabilir. Maksimum 120 mg/gün. Lityum veya valproata ek olarak kullanılır.
  • Orta-şiddetli böbrek yetmezliği (kreatinin klerensi 30-59 mL/dak): Maksimum doz 80 mg/gün.
  • Orta karaciğer yetmezliği (Child-Pugh B): Maksimum doz 80 mg/gün.
  • Ağır karaciğer yetmezliği (Child-Pugh C): Maksimum doz 40 mg/gün.
  • Uygulama şekli: Günde tek doz, akşam yemekle birlikte (en az 350 kalori). Yemek olmadan alındığında etkinlik azalır. Tabletler ezilmemeli, bölünmemeli veya çiğnenmemelidir.
Lurasidon ilaç etkileşimleri – Dikkat edilmesi gerekenler
  • Güçlü CYP3A4 inhibitörleri (ketokonazol, itrakonazol, klaritromisin, ritonavir, nefazodon, greyfurt suyu): Lurasidon kan düzeyini belirgin şekilde artırır (3-6 kat). Lurasidon dozunun yarıya düşürülmesi (40 mg/gün’e) veya alternatif ilaç tercihi önerilir.
  • Güçlü CYP3A4 indükleyicileri (rifampisin, karbamazepin, fenitoin, St. John’s Wort): Lurasidon kan düzeyini düşürür, etkinlik azalır. Lurasidon dozunun artırılması gerekebilir (doktor kontrolünde).
  • Orta düzey CYP3A4 inhibitörleri (flukonazol, diltiazem, verapamil, aprepitant): Lurasidon düzeyini artırır; doz ayarlaması gerekebilir.
  • Santral sinir sistemi depresanları (alkol, benzodiazepinler, opioidler, antihistaminikler): Sedasyon, uyku hali ve psikomotor performansta bozulma riskini artırır.
  • Diğer antipsikotikler: Ekstrapiramidal semptomlar (EPS) ve nöroleptik malign sendrom (NMS) riski artar. Kombinasyon tedavisinden kaçınılmalıdır.
Kimler lurasidon kullanmamalıdır? (Kontrendikasyonlar)
  • Lurasidon veya yardımcı maddelerine aşırı duyarlılık (alerji) öyküsü.
  • Güçlü CYP3A4 inhibitörleri (ketokonazol, klaritromisin, ritonavir) ile birlikte kullanım.
  • Güçlü CYP3A4 indükleyicileri (rifampisin, karbamazepin, fenitoin) ile birlikte kullanım.
  • Yaşlı demans hastaları (kullanımı onaylı değildir, mortalite riski artar).
Kırmızı bayraklar – Ne zaman acilen doktora başvurulmalı?
  • Nöroleptik malign sendrom (NMS) belirtileri: Yüksek ateş (39°C üzeri), kas rijiditesi (sertlik), konfüzyon, terleme, taşikardi, kan basıncında değişiklikler.
  • Tardif diskinezi belirtileri: Dil, dudak, çene, yüz veya ekstremitelerde istemsiz tekrarlayıcı hareketler.
  • Şiddetli ekstrapiramidal semptomlar: Kas sertliği, yutma güçlüğü, denge kaybı, düşmeler.
  • Anafilaktik reaksiyon: Nefes darlığı, yüz veya boğazda şişme, kurdeşen, taşikardi.
  • Hiperglisemi belirtileri: Aşırı susama (polidipsi), sık idrara çıkma (poliüri), açlık hissi (polifaji), bulantı, halsizlik.
  • İntihar düşünceleri veya kendine zarar verme eğilimi.

Lurasidon endikasyonları ve dozaj şemaları – Karşılaştırmalı tablo

Endikasyon Başlangıç dozu Maksimum doz Notlar
Şizofreni (yetişkin) 40 mg/gün 160 mg/gün Akşam yemekle birlikte
Şizofreni (ergen 13-17 yaş) 40 mg/gün 80 mg/gün Akşam yemekle birlikte
Bipolar depresyon 20 mg/gün 120 mg/gün Lityum/valproata ek

Lurasidon ve metabolik yan etkiler – Diğer atipik antipsikotiklerle karşılaştırma

Lurasidon, kilo alımı, hiperglisemi ve dislipidemi açısından diğer atipik antipsikotiklere (özellikle olanzapin, ketiapin, risperidon) göre daha düşük risk taşır.

Klinik çalışmalarda, 6 haftalık tedavide lurasidon ile ortalama kilo değişimi +0.6 kg iken, olanzapin ile +3.5 kg bildirilmiştir. Uzun dönem kullanımda (1 yıl) lurasidon ile ortalama kilo artışı +2.1 kg’dır.

Metabolik parametrelerde (HbA1c, açlık glukozu, LDL, trigliserid) minimal değişiklikler gözlenmiştir. Buna rağmen, lurasidon kullanan hastalarda da düzenli olarak kilo, kan şekeri, lipid profili ve kan basıncı izlenmelidir (her 3-6 ayda bir).

Ekstrapiramidal semptomlar (EPS) ve yönetimi

Lurasidon, diğer atipik antipsikotiklere kıyasla doza bağımlı olarak EPS riski taşır. Yüksek dozlarda (120-160 mg/gün) EPS sıklığı artar (%10-15). EPS belirtileri: parkinsonizm (tremor, rijidi, bradikinezi), akatizi (huzursuzluk, yerinde duramama), distoni (boyun, yüz, gövde kas spazmları).

EPS yönetimi: Doz azaltımı, antikolinerjik ilaçlar (biperiden, benztropin), beta-blokerler (propranolol – akatizi için), benzodiazepinler. Akut distoni, antikolinerjiklerin intramüsküler uygulanması ile tedavi edilir.

Hangi uzmana gitmeli, hangi testler yapılır?

Lurasidon tedavisi, bir psikiyatri uzmanı tarafından başlatılmalı ve takip edilmelidir. Başlangıç öncesi ve tedavi sırasında yapılan testler:

  • Metabolik panel: Açlık glukozu veya HbA1c, lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, trigliserid).
  • Kilo ve vücut kitle indeksi (VKİ) ölçümü.
  • Kan basıncı.
  • Prolaktin düzeyi (endikedir).
  • Elektrokardiyogram (EKG) – bazal QT ölçümü.
  • Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri.
  • Akatizi ve EPS değerlendirmesi (Barnes Akatizi Ölçeği, Simpson-Angus Ölçeği).

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Soru: Lurasidon ne kadar sürede etki gösterir?
Cevap: Lurasidonun şizofrenide antipsikotik etkisi genellikle 1-2 hafta içinde başlar, tam etki 4-6 haftada görülür. Bipolar depresyonda antidepresan etki 2-4 haftada başlar, 6-8 haftada tam etki gözlenir.
Soru: Lurasidon kilo aldırır mı?
Cevap: Lurasidon, diğer atipik antipsikotikler (özellikle olanzapin, ketiapin) ile karşılaştırıldığında daha düşük kilo alma riskine sahiptir. Klinik çalışmalarda 6 haftalık tedavide ortalama kilo artışı yaklaşık 0.6 kg’dır. Ancak bireysel farklılıklar vardır; bazı hastalarda belirgin kilo artışı görülebilir.
Soru: Lurasidon uyku yapar mı?
Cevap: Lurasidon, diğer atipik antipsikotiklere göre daha az sedatif etkiye sahiptir. Ancak hastaların yaklaşık %10-20’sinde uyku hali (somnolans) bildirilmiştir. Bu nedenle akşam dozunda alınması önerilir.
Soru: Lurasidon alırken greyfurt suyu içilebilir mi?
Cevap: Hayır. Greyfurt suyu, güçlü bir CYP3A4 inhibitörüdür. Lurasidon ile birlikte alındığında, lurasidonun kan düzeyini tehlikeli seviyelere yükselterek yan etki riskini (EPS, kardiyak aritmi) artırır. Tedavi süresince greyfurt suyu ve pomelodan kaçınılmalıdır.

Güncel klinik kılavuzlar neler söylüyor?

American Psychiatric Association (APA) – Şizofreni Tedavi Kılavuzu (2025): Lurasidon, şizofreninin akut ve idame tedavisinde birinci basamak atipik antipsikotik seçeneklerinden biridir (Kanıt düzeyi A). Metabolik yan etkileri düşük olduğu için, özellikle metabolik sendrom riski olan hastalarda tercih edilmelidir. Ayrıca, negatif semptomlarda (apati, anhedoni) diğer antipsikotiklere göre daha etkili olabilir.

Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) / International Society for Bipolar Disorders (ISBD) – Bipolar Depresyon Kılavuzu (2024): Lurasidon, bipolar I depresyonun akut tedavisinde birinci basamak seçenekler arasında yer alır (Kanıt düzeyi A). Lityum veya valproata ek olarak kullanılır. Lurasidonun, bipolar depresyonda monoterapi olarak da etkili olduğu gösterilmiştir.

World Health Organization (WHO) – Temel İlaçlar Listesi (23. Liste): Lurasidon, şizofreni tedavisi için temel ilaçlar listesinde yer almamaktadır (ancak bazı ülkelerde ulusal listelerde bulunur). WHO, atipik antipsikotiklerin maliyet etkinliği ve yan etki profili nedeniyle düşük-orta gelirli ülkelerde kullanımını kısıtlı olarak önermektedir.

Kaynaklar

  • American Psychiatric Association (APA) – Practice Guideline for the Treatment of Patients with Schizophrenia (2025)
  • Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) / International Society for Bipolar Disorders (ISBD) – Bipolar Depression Guidelines (2024)
  • World Health Organization (WHO) – Model List of Essential Medicines (23rd List)
  • U.S. Food and Drug Administration (FDA) – Latuda (lurasidone) Prescribing Information
  • National Institute of Mental Health (NIMH) – Antipsychotic Medications for Schizophrenia
  • UpToDate – Lurasidone: Drug information and side effects

Lurasidon kullanırken unutmayın

Lurasidon, şizofreni ve bipolar depresyon tedavisinde etkili ve genellikle iyi tolere edilen bir atipik antipsikotiktir. Metabolik yan etkileri (kilo alımı, diyabet, dislipidemi) diğer birçok antipsikotike göre daha düşüktür, ancak düzenli izlem gereklidir. İlacınızı her gün akşam yemeğiyle birlikte alın (en az 350 kalori); yemeksiz alırsanız etkinliği azalır. Akatizi (huzursuzluk) veya distoni (kas spazmları) gibi ekstrapiramidal yan etkiler gelişirse doktorunuza başvurun. Hamileyseniz, emziriyorsanız veya karaciğer/böbrek hastalığınız varsa mutlaka doktorunuzu bilgilendirin. Lurasidon tedavisine başladıktan sonra aniden ilacı kesmeyin; nüks riski yüksektir. Unutmayın, düzenli takip ve doğru kullanım ile lurasidon yaşam kalitenizi önemli ölçüde artırabilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir ilacı kullanırken veya bırakırken mutlaka bir psikiyatri veya farmakoloji uzmanına danışın.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.