Şalazyon; göz kapağındaki yağ bezlerinin tıkanmasıyla oluşan ağrısız şişliktir. Belirtileri, nedenleri, teşhis yöntemleri, tedavisi ve korunma yolları hakkında bilinmesi gerekenler.
Farklı cilt hastalıkları nasıl ayırt edilir? Egzama, sedef, mantar, vitiligo rehberi
Egzama, sedef hastalığı, cilt mantarı ve vitiligo arasındaki farklar nelerdir? Belirtiler, ayırt etme yolları ve ne zaman doktora gidilmeli sorularına rehber.
Klinik Rehber Tabanlı Bilgi
Son Güncelleme: 17 Nisan 2026 • Okuma Süresi: 12 dk
Klinik Bilgi Notu: Bu içerik; dermatoloji, aile hekimliği ve alerji branşlarının klinik yaklaşımları ile İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), İngiliz Dermatologlar Derneği (BAD), Avrupa Dermatoloji Forumu (EDF), Alman Dermatoloji Derneği (DDG) ve Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmellik Enstitüsü (NICE) güncel kılavuzları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu içerik şu kişiler için hazırlanmıştır: Cildinde döküntü, kızarıklık, pullanma, kabarcık veya renk değişikliği fark eden ve bunun ne olabileceğini merak edenler; egzama, sedef, mantar, vitiligo, rosacea gibi sık görülen cilt hastalıklarını birbirinden ayırt etmek isteyenler; hangi belirtilerin acil doktor müdahalesi gerektirdiğini öğrenmek isteyen herkes.
Cildinizde kaşıntılı bir kızarıklık mı var? Pul pul dökülen beyazımsı lekeler mi gördünüz? Yoksa aniden ortaya çıkıp kaybolan kabarıklıklar mı? Egzama, sedef, mantar, kurdeşen, vitiligo, rosacea… Tüm bu cilt sorunları birbirine benzeyebilir ama her birinin farklı bir nedeni, farklı bir tedavisi vardır. Peki sizinki hangisi?
Cilt Hastalıklarını Ayırt Ederken Nelere Bakılır?
Bir cilt lezyonunu tanımlamak için uzmanların kullandığı standart kriterler vardır. Bu kriterleri bilmek, kendi cildinizi değerlendirirken size yol gösterecektir:
- Yerleşim ve dağılım: Döküntü vücudun neresinde? Tek mi, çok sayıda mı? Simetrik mi?
- Şekil: Yuvarlak, halka şeklinde, doğrusal, hedef tahtası görünümünde mi?
- Renk: Kırmızı, pembe, beyaz, kahverengi, sarımsı? Baskıyla soluyor mu?
- Süre: Ne zamandır var? Akut mu (ani başlangıçlı), kronik mi (uzun süredir var)?
- Yüzey özellikleri: Pürüzsüz mü, siğilimsi mi, pullu mu, kabuklu mu, sulantılı mı?
- Eşlik eden belirtiler: Kaşıntı, yanma, ağrı, ateş, eklem ağrısı var mı?
En Sık Görülen Cilt Hastalıkları ve Ayırıcı Özellikleri
Aşağıdaki tabloda, en sık karşılaşılan cilt hastalıklarının tipik görünümleri ve ayırt edici özellikleri özetlenmiştir.
| Hastalık | Tipik Görünüm | Ayırt Edici Özellik | Kaşıntı |
|---|---|---|---|
| Egzama (Atopik Dermatit) | Kuru, kırmızı, pullu, kabuklanmış lezyonlar; genellikle dirsek içleri, diz arkaları, yüz, boyun, el ve ayaklarda. | Şiddetli kaşıntı; cilt kuruluğu ile birlikte; alevlenme ve remisyon dönemleri; ailede egzama, astım, saman nezlesi öyküsü sık. | Çok şiddetli (en belirgin özellik) |
| Sedef (Psoriasis) | Keskin sınırlı, kalın, gümüşi-beyaz pullarla kaplı kırmızı plaklar. Genellikle dirsek, diz, saçlı deri, sırt, kalça. | Pullar kazındığında noktasal kanama görülür (Auspitz belirtisi); tırnaklarda çukurlaşma; psoriatik artrit eşlik edebilir. | Hafif veya orta, bazen yok |
| Mantar Enfeksiyonu (Tinea) | Halka şeklinde, kenarları kabarık merkezi iyileşmiş görünümde (sıklıkla). Kaşıntılı, pullu, kırmızı lezyonlar. | Aktif kenar, temiz merkez; vücudun farklı bölgelerinde farklı görünüm (saçlı deride kellik, ayakta maserasyon). | Genellikle belirgin |
| Rosacea (Gül hastalığı) | Yüzün orta bölgesinde (yanaklar, burun, çene) kalıcı kızarıklık, belirgin damarlar (telenjiektazi), papül ve püstüller. | Sadece yüzde; siyah nokta yok; sıcak içecek, alkol, baharatla tetiklenir; göz tutulumu olabilir. | Hafif yanma, batma; kaşıntı tipik değil |
| Kurdeşen (Ürtiker) | Aniden ortaya çıkan, ciltten kabarık, kırmızı veya soluk renkli, sınırları belli plaklar (kabarcık). | Tek bir leke 24 saat içinde kaybolur, başka yerde yenisi çıkar (uçucu); antihistaminiklere yanıt verir. | Çok şiddetli (yanma ve kaşıntı) |
| Vitiligo | Süt beyazı, pürüzsüz, keskin kenarlı depigmente (renksiz) lekeler. Genellikle simetrik dağılım (el sırtı, diz, dirsek, yüz). | Üzerinde pullanma, kabuklanma yoktur; leke içindeki kıllar da beyazlayabilir (lökotrişi). | Yok (semptomsuz) |
| Seboreik Dermatit | Kepekli, sarımsı, yağlı pullarla kaplı kızarıklık. Saçlı deri, kaşlar, burun kenarları, kulak arkası, göğüs ortası. | Yağlı bölgelerde; mantar (Malassezia) ile ilişkili; kepekli görünüm. | Hafif-orta |
Kaşıntılı Döküntülerin Ayırıcı Tanısı (Egzama, Kurdeşen, Mantar)
Kaşıntı en sık görülen cilt şikayetidir. Kaşıntılı bir döküntünün egzama, kurdeşen veya mantar olabileceğini söylemiştik. İşte bu üç hastalığı birbirinden ayıran altın kurallar:
| Özellik | Egzama (Atopik Dermatit) | Kurdeşen (Ürtiker) | Mantar (Tinea) |
|---|---|---|---|
| Lezyon süresi | Haftalar – yıllar (kronik) | Saatler – günler (akut, tek leke <24 saat) | Haftalar – aylar (tedavi edilmezse) |
| Lezyon şekli | Yamalı, plak şeklinde, pullu | Kabarık (wheal), ortası soluk kenarı kırmızı | Halka şeklinde (ringworm), kenarları aktif |
| Yerleşim | Dirsek/diz içleri, yüz, boyun, el, ayak | Vücudun herhangi bir yeri (göç eder) | Vücut, kasık, ayak, saçlı deri |
| Kroniklik | Evet, alevlenme/remisyon | Akut ataklar; kronik >6 hafta | Tedavi ile geçer, tekrarlayabilir |
Pullanma ve Kabuklanma Gösteren Hastalıklar (Sedef, Egzama, Seboreik Dermatit)
Sedef, egzama ve seboreik dermatit pullanma ile seyreder. İşte farkları:
- Sedefte pullar: Gümüşi beyaz, kalın, keskin sınırlı plaklar üzerinde. Kazıyınca noktasal kanama (Auspitz).
- Egzamada pullar: Daha ince, kuru, sarımsı veya kahverengimsi; zemin kızarık ve kaşıntılı. Genellikle vücudun fleksural bölgelerinde.
- Seboreik dermatitte pullar: Sarımsı, yağlı görünümde (kepek gibi); saçlı deri, kaş, burun kenarı, göğüs ortası gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde.
Beyaz Lekeler: Vitiligo, Pityriasis Alba, Mantar
Beyaz lekeler en çok vitiligo, pityriasis alba (özellikle çocuklarda yüzde) ve mantar enfeksiyonu (tinea versicolor) ile karışır.
- Vitiligo: Süt beyazı, keskin kenarlı, pürüzsüz, simetrik, zamanla büyür, leke içindeki kıllar beyazlar.
- Pityriasis alba: Soluk, hafif pullu, belirsiz sınırlı, genellikle yanaklarda. Güneşle belirginleşir, kendiliğinden geçer.
- Tinea versicolor (saman mantarı): İnce pullu, beyaz, kahverengi veya pembe lekeler. Genellikle sırt, göğüs, omuzlarda. Wood lambasında sarı-yeşil floresans.
Yüzdeki Kızarıklıklar: Rosacea, Akne, Lupus
Yüzdeki kızarıklıkların en sık nedenleri rosacea, akne ve diskoid lupus’tur. Ayırıcı tanı için:
- Rosacea: Yüzün orta bölgesinde kalıcı kızarıklık, damarlar, papül/püstül; siyah nokta yok; tetikleyiciler (sıcak, baharat, alkol).
- Akne: Komedon (siyah/beyaz nokta) varlığı; daha çok ergenlik; sadece yüz değil sırt, göğüs de olabilir.
- Diskoid lupus: Kelebek şeklinde olabilir, ancak üzerinde atrofi (cilt incelmesi), skar (iz) ve tıkaç benzeri foliküler keratoz vardır. Sistemik lupus belirtileri eşlik edebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına veya acil servise başvurun:
- Yaygın, birleşen, içi sıvı dolu kabarcıklar (büllöz döküntü): Stevens-Johnson sendromu veya toksik epidermal nekroliz olabilir (acil).
- Hedef tahtası lezyonları (bullseye): Eritema multiforme veya Lyme hastalığı.
- Döküntü ile birlikte ateş, eklem ağrısı, halsizlik: Sistemik bir hastalık (lupus, meningokoksemi) veya viral enfeksiyon (kızamık, kızamıkçık) olabilir.
- Aniden başlayan, nefes darlığı veya yüzde şişlik ile birlikte kurdeşen: Anafilaksi belirtisi, acil müdahale gerekir.
- Döküntü hızla yayılıyor, ağrılı ve morarmış görünümde (purpurik): Menenjit veya sepsis olabilir.
- Evde tedaviye (nemlendirici, antihistaminik, mantar kremi) rağmen 1-2 haftada iyileşme yoksa veya kötüleşiyorsa.
Acil Tıbbi Değerlendirme: Ateş + döküntü + bilinç bulanıklığı veya nefes darlığı varsa, derhal 112’yi arayın. Ayrıca, döküntüye ağrı eşlik ediyorsa ve koyu renkli (purpurik, hemorajik) bir görünüm varsa, bu meningokoksemi gibi hayatı tehdit eden bir enfeksiyonun belirtisi olabilir.
Evde Kendi Kendinize Yapabilecekleriniz
Kesin tanı koymak her zaman bir dermatoloğa düşer. Ancak evde şu basit adımlarla gözleminizi yapabilir ve doktora giderken daha fazla bilgiyle gidebilirsiniz:
- Döküntünün fotoğrafını çekin: Farklı günlerde, aynı ışıkta, lezyonun yakın plan ve genel görünümünü fotoğraflayın. Bu, zaman içindeki değişimi doktora göstermek için çok değerlidir.
- Kaşıntı şiddetini not edin: 1-10 arasında puanlayın. Gece daha mı kötü? Gündüz mü?
- Ne zaman başladığını yazın: Yeni bir yiyecek, ilaç, kozmetik veya deterjan kullanımı sonrası mı ortaya çıktı? Seyahat öyküsü var mı?
- Nemlendirici kullanın: Kuru cilt birçok döküntüyü kötüleştirir. Kokusuz, hipoalerjenik nemlendiriciler (CeraVe, La Roche-Posay Lipikar gibi) tüm cilt tipleri için güvenlidir.
- Antihistaminik deneyin: Eğer döküntü kurdeşen tarzında ise (uçucu, kabarık), reçetesiz antihistaminikler (setirizin, loratadin) kaşıntıyı azaltabilir ve tanıya yardımcı olabilir (yanıt alırsanız kurdeşen olasılığı artar).
Uyarı: Evde mantar veya egzama teşhisi koyup kortizonlu veya antifungal kremleri bilinçsizce kullanmayın. Yanlış krem, tanıyı geciktireceği gibi hastalığı kötüleştirebilir (örneğin mantara kortizon sürmek yayılmasına neden olur).
Cilt Hastalıklarının Ayırıcı Tanısında Kullanılan Tanı Yöntemleri
Doktorunuz gerek gördüğünde aşağıdaki yöntemlerle tanıyı kesinleştirebilir:
- Wood lambası (ÜV ışık): Özellikle mantar enfeksiyonlarında (sarı-yeşil floresans), vitiligoda (parlak mavi-beyaz) ve porfiride tanısaldır.
- Deri kazıntısı (potasyum hidroksit – KOH): Mantar enfeksiyonlarında hif ve sporların mikroskopta görülmesi.
- Deri biyopsisi: Sedef, lupus, vaskülit gibi hastalıkların kesin tanısı için küçük bir doku parçası alınarak patolojik inceleme yapılır.
- Kan testleri: ANA, anti-dsDNA (lupus), IgE (egzama), tam kan sayımı (enfeksiyon), alerji testleri (prick test).
- Yama testi (patch test): Kontakt dermatit (alerjik egzama) şüphesinde, cilde küçük alerjen bantları yapıştırılarak 48-72 saat sonra reaksiyon değerlendirilir.
Sık Sorulan Sorular
Egzama ile sedef hastalığı arasındaki en belirgin fark nedir?
Egzamada şiddetli kaşıntı ve cilt kuruluğu ön plandadır, lezyonlar genellikle dirsek/diz içlerindedir. Sedefte ise pullar daha kalın ve gümüşi beyazdır, kaşıntı daha azdır, lezyonlar dirsek/diz dış yüzlerinde ve saçlı deridedir.
Yüzümdeki kızarıklığın rosacea mı yoksa akne mi olduğunu nasıl anlarım?
Rosacea’da siyah nokta (komedon) bulunmaz, genellikle 30 yaş üstünde başlar, yanma ve batma hissi vardır. Aknede ise komedonlar vardır, ergenlikte sık görülür, siyah nokta ve beyaz nokta tipiktir.
Mantar enfeksiyonu ile egzama arasındaki fark nedir?
Mantar tipik olarak halka şeklinde (kenarı aktif, merkezi iyileşmiş) lezyonlar yapar ve antifungal kremlere yanıt verir. Egzama ise daha yaygın, kaşıntılı, pullu ve nemlendirici ve kortizon kremlere yanıt verir.
Vitiligo bulaşıcı mıdır?
Hayır, kesinlikle bulaşıcı değildir. Vitiligo bir otoimmün hastalıktır, enfeksiyon değildir.
Hangi döküntüler acil servise gitmeyi gerektirir?
Ateş eşlik eden döküntüler, nefes darlığı veya yüzde şişlik ile birlikte olan kurdeşen (anafilaksi), yaygın su toplamış döküntüler, morarmış (purpurik) döküntüler veya bilinç bulanıklığı varsa acil servise başvurun.
Klinik Yaklaşımlar
İngiliz Dermatologlar Derneği (BAD): Cilt hastalıklarının ayırıcı tanısında, hastanın detaylı öyküsünün (başlangıç, süre, tetikleyiciler, aile öyküsü) klinik muayene kadar önemli olduğunu vurgular. Ayrıca, biyopsi ve laboratuvar testlerinin yalnızca gerekli durumlarda istenmesi gerektiğini belirtir.
Avrupa Dermatoloji Forumu (EDF): Atopik dermatit (egzama) ve sedef hastalığının ayırıcı tanısında, histopatolojik incelemenin altın standart olduğunu, ancak çoğu vakada klinik muayenenin yeterli olduğunu bildirmiştir.
Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmellik Enstitüsü (NICE): Birinci basamakta (aile hekimliği) cilt hastalıklarının ayırıcı tanısı için eğitimli pratisyen hekimlerin dermatoloji uzmanlarına sevk kriterlerini belirlemiştir. Acil sevk gerektiren durumları (kanser şüphesi, ciddi ilaç reaksiyonları) vurgular.
Kaynaklar
- UK National Health Service (NHS). Skin rashes: causes and diagnosis. 2026.
- British Association of Dermatologists (BAD). Differential diagnosis of common skin diseases. 2025.
- European Dermatology Forum (EDF). Guidelines for the diagnosis of eczema, psoriasis and rosacea. 2025.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Clinical Knowledge Summary: Dermatology – referral criteria. 2025.
- Deutsche Dermatologische Gesellschaft (DDG). Leitlinie: Differenzialdiagnose von Hauterkrankungen. 2025.
- Merck Manual Professional Version. Approach to the patient with a skin disorder. 2025.
Cildiniz Size Bir Şeyler Anlatıyor: Onu Dinlemeyi Öğrenin
Cilt hastalıklarını ayırt etmek, ilk başta kafa karıştırıcı olabilir. Ancak yukarıdaki tablolar ve ipuçlarıyla, hangi durumda hangi hastalıktan şüphelenmeniz gerektiği konusunda fikir sahibi olabilirsiniz. Unutmayın, bu rehber bir tanı aracı değildir. Kesin teşhis ve tedavi için mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurun. Kendi kendinize teşhis koyup tedaviye başlamak, cildinize daha fazla zarar verebilir. Cildinize iyi bakın, sağlıklı günler dileriz.
Cilt hastalıklarını ayırt etmek, ilk başta kafa karıştırıcı olabilir. Ancak yukarıdaki tablolar ve ipuçlarıyla, hangi durumda hangi hastalıktan şüphelenmeniz gerektiği konusunda fikir sahibi olabilirsiniz. Unutmayın, bu rehber bir tanı aracı değildir. Kesin teşhis ve tedavi için mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurun. Kendi kendinize teşhis koyup tedaviye başlamak, cildinize daha fazla zarar verebilir. Cildinize iyi bakın, sağlıklı günler dileriz.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Cildinizde herhangi bir döküntü, lezyon veya renk değişikliği fark ettiğinizde, tanı ve tedavi için mutlaka bir sağlık profesyoneline (dermatolog veya aile hekimi) danışın.
BENZER KONULAR
Çocuklarda yaz aylarında en sık görülen 5 hastalık: El-ayak-ağız, ishal, otitis eksterna, güneş çarpması ve kene enfeksiyonları. Korunma rehberi.
Yulaf ezmesi yaparken yapılan küçük hatalar, sağlıklı görünen kahvaltınızı fark etmeden kalori ve şeker bombasına çevirebilir. İşte uzmanların dikkat çektiği...
Kulak çınlaması bazen geçici olsa da bazı durumlarda altta yatan sağlık sorunlarının işareti olabilir. Tedavi yöntemleri, ilaç seçenekleri ve dikkat...
İnme belirtileri kadınlarda ve erkeklerde farklı görülebilir. Ani konuşma bozukluğu, yüz kayması, denge kaybı ve sessiz ilerleyen işaretler neden ciddiye...
Damar iltihabı sandığınızdan farklı olabilir. Vaskülit türleri, belirtileri ve hangi organları etkilediği hakkında bilinmesi gerekenler.
YORUMLAR