Atropin sulfat nedir? Atropin sulfat yan etkileri

ATROPİN SÜLFAT bir ampulde 0.25 mg atropin sülfat içeren 10 ve 100 ampullük kutularda takdim edilmektedir. Ampuller berrak, renksiz çözelti içermektedir.

İlaç
17.06.2023
Atropin sulfat nedir? Atropin sulfat yan etkileri

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Son Güncelleme 27 Mayıs 2026 • Okuma Süresi: 13 dk

Klinik Bilgi Notu: Bu içerik; kardiyoloji, anesteziyoloji, acil tıp ve klinik farmakoloji branşlarının güncel kılavuzları ile ilaç prospektüsü dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu içerik şu kişiler için hazırlanmıştır: Atropin Sülfat tedavisi başlanan veya başlanacak hastalar; ilacın hangi durumlarda kullanıldığını, nasıl ve hangi dozlarda uygulandığını merak edenler; olası yan etkiler (özellikle ağız kuruluğu, bulanık görme, taşikardi, kabızlık) ve ilaç etkileşimleri hakkında bilgi almak isteyenler; organofosfat zehirlenmeleri, semptomatik bradikardi veya anestezi öncesi hazırlık süreçlerinde dikkat edilmesi gerekenleri öğrenmek isteyen herkes için hazırlanmıştır.

Atropin Sülfat, doğal bir antimuskarinik (antikolinerjik) ilaçtır. Parasempatik sinir sisteminin etkisini, özellikle muskarinik reseptörleri bloke ederek azaltır. Bu sayede kalp atış hızını artırır, tükürük, ter ve solunum yolu salgılarını azaltır, göz bebeklerini büyütür (midriyazis) ve düz kasları gevşetir. Yarı ömrü erişkinlerde yaklaşık 4 saat, çocuklarda ise 6,5 saattir.

Enjeksiyondan sonra etkisi hızla başlar ve kalp hızı artışı 2-4 dakika içinde gözlemlenir, bu etki 5 saate kadar sürebilir.

Klinik Not – Organofosfat Zehirlenmelerinde Hayat Kurtarıcı: Atropin, organofosfatlı insektisit (böcek ilacı, örn. paration, malation) veya sinir gazı zehirlenmelerinde temel antidottur. Bu zehirlenmelerde bol miktarda salgı (aşırı tükürük, terleme, bronş sekresyonları) ve bradikardi görülür. Atropin, bu muskarinik etkileri antagonize ederek dakikalar içinde hayat kurtarır. Tedavi, sekresyonlar kuruyana kadar yüksek dozlarda (bazen günde yüzlerce mg) intravenöz uygulama gerektirir.

Atropin Sülfat – Klinik Özet

Atropin Sülfat hangi durumlarda kullanılır?
  • Vagal etkinliğin artışına bağlı bradiaritmiler: Semptomatik bradikardi (kalp hızı 40-60/dk), AV ileti blokları (özellikle Mobitz tip 1 Wenckebach), vazovagal senkop.
  • Preanestezik medikasyon (antisialagog olarak): Genel anestezi indüksiyonu öncesinde, tükürük ve bronş salgılarını azaltarak solunum yollarını kurutmak ve vagal inhibisyon riskini düşürmek için.
  • Organofosfat veya muskarinik mantar (İnocybe, Clitocybe türleri) zehirlenmelerinde antidot.
  • Gastrointestinal sistem spazmları: Pilor spazmı, irritabl bağırsak sendromu (IBS), safra ve üreter koliklerinde (spazmolitik etki).
  • Göz hastalıklarında: Göz bebeğini genişletmek (midriyazis) ve siliyer kası felç etmek (siklopleji) için yapılan göz muayenelerinden önce ve göz tembelliği (ambliyopi) tedavisinde.
  • Diğer: Kolinesteraz inhibitörü (neostigmin, pridostigmin, pilokarpin) toksisitesinde, taşıt tutmasında (vertigo ve kusmayı önlemede) ve dijital toksisitesinde (semptomatik bradikardi için).
Nasıl ve hangi dozda uygulanır?
  • Semptomatik bradikardi / AV blok (erişkin): Başlangıç dozu 0.5-1 mg intravenöz (puşe), 3-5 dakikada bir tekrarlanabilir. Toplam doz genellikle 0.03 mg/kg (yaklaşık 2-3 mg) ile sınırlıdır. (Bazı kaynaklarda maksimum 3 mg tek doz önerilir.)
  • Preanestezik medikasyon (erişkin): Yetişkinlerde anesteziden 30-60 dakika önce 0.4-0.6 mg (0.5-1 mg’a kadar) subkütan veya intramüsküler olarak uygulanır.
  • Organofosfat / Mantar zehirlenmesi (erişkin): Başlangıç dozu 1-3 mg intravenöz (şiddete göre), ardından sekresyonlar kuruyana, oskültasyonda raller kaybolana ve kalp hızı normale dönene kadar 20-30 dakikada bir 2 mg tekrarlanır. Bu tabloda günlük toplam doz yüzlerce miligrama kadar çıkabilir.
  • Pediatrik dozlar (genel): Semptomatik bradikardide 0.02 mg/kg intravenöz, minimum 0.1 mg, maksimum tek doz 0.5 mg; organofosfat zehirlenmesinde 0.01-0.04 mg/kg.
  • Uygulama yolları: Intravenöz (IV), intramüsküler (IM), subkütan (SC), intraosseöz (IO) ve endotrakeal (ET, doz 2-2.5 kat artırılır).
Atropin Sülfat en sık görülen yan etkileri nelerdir?
  • Çok yaygın / Yaygın (doza bağlı): Ağız kuruluğu (kserostomi), bulanık görme (akomodasyon paralizisi), ışığa karşı hassasiyet (fotofobi), göz bebeklerinde büyüme (midriyazis), taşikardi (kalp hızında artış), anhidroz (terlemede azalma, sıcak intoleransı).
  • Yaygın olmayan: Kabızlık, idrar yapmada güçlük (üretral spazm), baş dönmesi, baş ağrısı, bulantı, kusma, ciltte kızarıklık.
  • Seyrek: Zihin bulanıklığı, huzursuzluk (özellikle yaşlılarda), halüsinasyonlar, eksitasyon (ajitasyon), konfüzyon, anksiyete, uykusuzluk, alerjik reaksiyonlar (dersi döküntüsü, ürtiker, anafilaksi).
  • Doz aşımı (Atropinizm): Belirgin ağız kuruluğu, yutma güçlüğü, ısıya tahammülsüzlük, yüzde kızarma, ateş, midriyazis, çarpıntı, hipertansiyon, santral sinir sistemi uyarılması (halüsinasyonlar, deliryum).
Hangi durumlarda kesinlikle kullanılmamalıdır? (Kontrendikasyonlar)
  • Alerji: Atropine veya diğer belladonna alkaloidlerine (hyoscyamine, scopolamine) karşı aşırı duyarlılık.
  • Taşiaritmiler: Taşikardi yapacak durumlarda (hızla atrial fibrilasyon, atrial flutter, ventriküler taşikardi).
  • Açı kapanması glokomu (dar açılı glokom): Göz içi basıncını artırabilir.
  • Obstrüktif gastrointestinal hastalıklar: Pilor stenozu, akalazya, paralitik ileus, intestinal atoni, toksik megakolon, ülseratif kolit, gastroözofageal reflü, hiatus hernisi.
  • Obstrüktif üropati: Prostat hiperplazisine bağlı idrar retansiyonu riski taşıyan hastalar.
  • Myastenia gravis: (Tedavinin etkinliğini azaltır).
  • Gebelik (kategori C): Plasentayı geçer; kesin endikasyon olmadıkça önerilmez.
En önemli ilaç etkileşimleri
  • Diğer antikolinerjik ilaçlar: Antihistaminikler (difenhidramin), trisiklik antidepresanlar (amitriptilin), fenotiazinler (klorpromazin), antiparkinson ilaçları (biperiden) ile aditif etki: ağız kuruluğu, idrar retansiyonu, kabızlık, konfüzyon şiddetlenir.
  • Kolinerjik agonistler: Pilokarpin, asetilkolin, neostigmin gibi parasempatomimetiklerin etkilerini antagonize eder.
  • Antiasitler veya antidiyareikler (kaolin, attapulgit): Gastrointestinal motiliteyi etkileyerek oral atropinin emilimini azaltabilir.
  • Prokainamid, kinidin: Atropinin AV iletim üzerindeki etkilerini artırabilir.
  • İdrarı alkalinize eden ilaçlar (sodyum bikarbonat, asetazolamid): Atropin eliminasyonunu azaltarak toksisite riskini artırabilir.

1. Atropin Sülfat – Endikasyon ve doz tablosu

Endikasyon Yetişkin Dozu (IV öncelikli) Uygulama Aralığı / Tekrar Notlar
Semptomatik bradikardi / AV blok (tip 1) 0.5 mg – 1 mg (IV puşe) 3-5 dakika aralıklarla, toplam 0.03-0.04 mg/kg (2-3 mg)
Ancak kardiyak arrestte 3 mg tek doz da uygundur.		 Kalp hızı yanıtı ve semptomları monitörize et
Preanestezik medikasyon (antisialagog) 0.4 mg – 0.6 mg (0.5-1 mg) IM/SC Tek doz, anesteziden 30-60 dakika önce Tükürük ve bronş sekresyonlarını azaltır
Organofosfat / Mantar zehirlenmesi 2 mg – 3 mg (başlangıç), ardından 1-2 mg (idame) 20-30 dakika aralıklarla, sekresyonlar kuruyana kadar Başlangıçta yüksek doz atropinizasyon şart, toplam doz çok yüksek olabilir
Organofosfat zehirlenmesi (pediatrik) 0.01 – 0.04 mg/kg (başlangıç) 15-30 dakikada bir titre edilir Muskarinik semptomlar takip edilir

2. Özel durumlarda dikkat edilmesi gerekenler

  • Gebelik (Kategori C): Plasental bariyeri geçer. Hayvan çalışmaları yetersizdir. Gebelikte ancak potansiyel fayda riskten fazlaysa kullanılmalıdır. (Yine de zorunlu olmadıkça önerilmez.)
  • Emzirme: Atropin anne sütüne geçer. Bebekte antikolinerjik etkilere neden olabilir (ağız kuruluğu, kabızlık, uyku hali, ısı intoleransı, taşikardi). Dikkatli kullanılmalı, mümkünse geçici olarak emzirme durdurulmalıdır.
  • Pediatrik (<12 yaş): Atropinin yan etkilerine (özellikle konfüzyon, eksitasyon) karşı daha duyarlıdırlar. Düşük dozlarla başlanmalı ve klinik monitörizasyon yapılmalıdır. 3 aydan küçük bebeklerde özellikle dikkatli olunmalıdır.
  • Yaşlılar (>65 yaş): Atropinin santral sinir sistemi yan etkilerine (zihin bulanıklığı, konfüzyon, halüsinasyonlar) ve gastrointestinal sistem (kabızlık) ile üriner retansiyon riskine karşı daha duyarlıdırlar. Düşük doz kullanılmalı, gereksiz kullanımdan kaçınılmalıdır.
  • Down sendromu (Trizomi 21) hastaları: Atropin etkilerine karşı aşırı duyarlıdırlar; göz bebekleri beklenmedik şekilde aşırı büyüyebilir, sistemik yan etkiler daha belirgin olabilir. Olağan dozun altında başlanmalıdır.
  • Koroner arter hastalığı (KAH): Atropin taşikardi yaparak miyokard oksijen tüketimini artırabilir, bu da iskemi riskini tetikleyebilir. Total doz 0.03-0.04 mg/kg ile sınırlandırılmalı, kalp atım hızı ve EKG’de ST segment değişiklikleri izlenmelidir.
Klinik Not – Atropinizm (Doz aşımı) yönetimi: Atropin doz aşımında (özellikle çocuklar veya yüksek doz alanlarda) fizostigmin, antikolinerjik sendromu reversibl olarak antagonize edebilir. Ancak fizostigminin kendisinin de yan etkileri vardır ve mutlaka bir uzman tarafından, kardiyak monitörizasyon altında uygulanmalıdır. Hafif vakalarda destek tedavisi yeterlidir.

3. Sık Sorulan Sorular (SSS) – Atropin Sülfat

Soru: Atropin kalp hızını nasıl artırır? Etkisi ne kadar sürer?
Cevap: Atropin, kalpteki muskarinik (M2) reseptörlerini bloke ederek vagal aktiviteyi antagonize eder. Bu, sinoatriyal nodun depolarizasyon hızını artırır ve atriyoventriküler (AV) nod iletim hızını hızlandırır. İntravenöz uygulamadan sonra kalp hızında artış 2-4 dakika içinde gözlenir, maksimum etki 5-10 dakikada görülür ve 4-5 saat sürer.
Soru: Atropin ne tür ritim bozukluklarında kullanılır? Hangi AV bloklarda etkilidir?
Cevap: Atropin, özellikle vagal tonusun yüksek olduğu bradiaritmilerde etkilidir. Semptomatik sinüs bradikardisi, ikinci derece Mobitz tip 1 (Wenckebach) AV blok ve proksimal (nod) düzeydeki yüksek dereceli AV bloklarda işe yarar. Ancak, ikinci derece Mobitz tip 2 AV blok, üçüncü derece AV blok (komplet blok) ve infranodal (His-Purkinje) bloklarda atropin genellikle etkisizdir, hatta bazen durumu kötüleştirebilir; bu durumlarda transkütanöz veya transvenöz pacing önceliklidir.
Soru: Anestezi öncesi neden atropin verilir? (Antisialagog)
Cevap: Anestezi indüksiyonu öncesinde atropinin verilme amacı, tükürük ve solunum yolu sekresyonlarını (trakeobronşiyal salgılar) azaltmaktır. Bu, entübasyon sırasında aspirasyon riskini düşürür ve anestezik gazların hava yollarını irrite etmesini engeller. Ayrıca, atropin kalbin vagal inhibisyonunu da bloke ederek anestezi sırasında oluşabilecek refleks bradikardiyi önler.
Soru: Atropin göz damlası ne için kullanılır? Yan etkileri nelerdir?
Cevap: Atropin göz damlası, gözün siliyer kasını felç etmek (siklopleji) ve göz bebeğini genişletmek (midriyazis) için kullanılır. Bu sayede göz doktorunun detaylı fundus muayenesi yapmasını sağlar ve göz tembelliği (ambliyopi) tedavisinde de kullanılır. Yan etkileri arasında bulanık görme, ışığa duyarlılık (fotofobi) ve göz içi basıncında artış sayılabilir (bu nedenle açı kapanması glokomu riski olanlarda kullanılmamalıdır). Sistemik emilime bağlı ağız kuruluğu, taşikardi, kızarma da (özellikle çocuklarda) görülebilir.
Soru: Atropin Sülfat fiyatı nedir? SGK karşılıyor mu?
Cevap: Atropin Sülfat, beyaz reçete ile satılan enjeksiyonluk bir ilaçtır (göz damlası hariç). Fiyat marka ve dozajına göre değişir; örneğin 0.25 mg/ml 10 ampullük kutu için güncel perakende satış fiyatı yaklaşık 108 TL, 0.5 mg/ml için 106 TL, 1 mg/ml için 106 TL-152 TL arasındadır (Mayıs 2026 itibarıyla). SGK, belirtilen endikasyonlarda (hastane ortamında kullanıldığında) geri ödeme kapsamında olup, reçete ile serbest eczaneden alındığında da reçete koşullarına göre karşılanabilir. En doğru bilgi için eczacınıza danışınız.

4. Güncel klinik kılavuzlar neler söylüyor?

AHA (Amerikan Kalp Derneği) ACLS Kılavuzu: Semptomatik bradikardi yönetiminde atropin (0.5 mg IV puşe, 3-5 dk’da bir tekrarlanabilir, maks. 3 mg) sınıf I öneridir (kanıt düzeyi B). Asistoli / PEA’da ise artık rutin atropin önerilmemekte, sadece vagal hipertoniye bağlı asistolde düşünülmelidir (sınıf IIb, kanıt düzeyi C).

ESC (Avrupa Kardiyoloji Derneği) Bradiaritmi Kılavuzu: Atropin, semptomatik sinüs bradikardisi ve AV nodal bloklarda (Mobitz tip 1) geçici tedavi olarak önerilir. İkinci derece tip 2 AV blok ve komplet AV blokta atropin genellikle etkisizdir, pacing yapılana kadar geçici bir önlem olarak düşünülebilir (sınıf IIb).

WHO (Dünya Sağlık Örgütü) Organofosfat Zehirlenmesi Yönetimi: Atropin, muskarinik semptomların tedavisinde temel antidottur. Ağır zehirlenmelerde atropin dozu sekresyonlar kuruyana kadar titre edilir; günde yüzlerce mg atropin gerekebilir. Pralidoksim gibi oksimlerle birlikte kullanılmalıdır. Atropin tedavisi, klinik iyileşme sağlanana kadar devam ettirilmelidir.

5. Kaynaklar

  • ATROPİN SÜLFAT (Turktipsan, Biofarma, Osel, Drogsan, Onfarma) Prospektüsleri ve Kısa Ürün Bilgileri (2025-2026).
  • Atropin – Acilci.Net (acilci.net/atropin/) [Güncelleme: 2024].
  • DailyMed – Atropine Sulfate Injection, Solution (FDA).
  • Vademecum Online – Atropine Sulfate fiyat ve prospektüs bilgileri (2026).
  • ILACREHBERİ – ATROPIN SULFAT Yan Etkileri ve KÜB.
  • Atropine (Atropine Sulfate) – Drugs.com Monografisi.
  • UpToDate – Atropine: Drug information.
  • ACLS 2025 Guidelines – AHA/ACC.

Unutmayın – Atropin Sülfat kullanırken kritik güvenlik notları

1. Atropin, reçeteyle satılan güçlü bir ilaçtır; kullanımı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.
2. Dar açılı glokom, prostat hiperplazisi, gastrointestinal obstrüksiyon gibi durumlarda atropin kontrendikedir.
3. Organofosfat zehirlenmesinde atropin dozu asla kısıtlanmamalı, klinik muskarinik semptomlar (sekresyonlar, bronkospazm) kaybolana kadar titre edilmelidir.
4. Atropin kullanan hastalarda; ağız kuruluğu, bulanık görme, kabızlık gibi antikolinerjik etkiler beklenir. Yaşlılarda konfüzyon riski artar.
5. Atropin taşikardi yapabilir; koroner arter hastalarında, hipertrofik kardiyomiyopatide iskemiyi tetikleyebilir (düşük doz, dikkatli izlem).
6. Gebelik ve emzirme döneminde dikkatle kullanılmalı; bebek ve fetüse geçişi akılda tutulmalıdır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Atropin Sülfat kullanmadan önce mutlaka doktorunuza veya eczacınıza danışınız. Doz ve tedavi süresini doktorunuz belirlemelidir. Sağlık profesyonelinin önerileri her zaman birincil önceliğe sahiptir. Herhangi bir yan etki veya alerjik reaksiyon durumunda kullanımı durdurun ve sağlık kuruluşuna başvurun.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.