İşitme kaybına neden olabilecek 7 ilaç

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Televizyonun sesini her geçen gün biraz daha açıyorsunuz. Kulaklarınızda sürekli bir çınlama var. Telefonda karşınızdakini anlamakta zorlanıyorsunuz. Peki bu işitme kaybının sebebi ne? Yaşlanma, yüksek sese maruz kalma derken, gözden kaçan çok önemli bir neden daha var: Kullandığınız ilaçlar. Ototoksisite adı verilen bu durum, farkında olmadan aldığınız bazı ilaçların iç kulağınızdaki tüy hücrelerini öldürerek kalıcı işitme kaybına yol açabilmesidir. İşte NHS, NICE, EMA ve WHO’nun uyardığı, işitme kaybına neden olabilecek 7 ilaç grubu ve bilmeniz gereken her şey.

Uyarı: Bu içerik asla doktor tavsiyesinin yerine geçmez. İlaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin veya dozunu değiştirmeyin. İşitme sorununuz varsa mutlaka bir KBB uzmanına danışın.

Ototoksisite Nedir? İç Kulaktaki Sessiz Tehlike

Ototoksisite, bir ilacın veya kimyasal maddenin iç kulağa (koklea ve vestibüler sistem) zarar vermesi sonucu ortaya çıkan işitme veya denge kaybıdır. İç kulaktaki tüy hücreleri, sesleri beyne ileten sinyalleri üretir. Bu hücreler hasar gördüğünde veya öldüğünde, hasar genellikle kalıcıdır çünkü insanlarda bu hücreler yenilenmez. WHO verilerine göre, ilaçlara bağlı işitme kaybı, edinsel işitme kayıplarının yaklaşık %10’undan sorumludur ve önlenebilir nedenler arasında önemli bir yer tutar.

İşitme Kaybına Neden Olabilecek 7 İlaç Grubu ve Etken Maddeleri

NHS, NICE ve EMA rehberlerine dayanarak hazırlanan bu liste, en sık ototoksisite bildirilen ilaç gruplarını ve jenerik (etken madde) isimlerini içermektedir.

Ototoksisitenin Belirtileri Nelerdir? (Erken Uyarı İşaretleri)

NHS ve NICE rehberlerine göre, aşağıdaki belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız, bu ilaçlara bağlı ototoksisitenin erken işareti olabilir:

• Kulak çınlaması (tinnitus): En sık görülen ilk belirtidir. Genellikle yüksek frekanslı bir çınlama, uğultu veya tıslama sesi.
• Yüksek sesleri duymada zorluk: Özellikle kuş cıvıltıları, telefon zili, kadın ve çocuk sesleri.
• Denge bozukluğu (vertigo): Baş dönmesi, sendeleme, karanlıkta yürümekte zorlanma.
• İşitme kaybı: Genellikle önce yüksek frekanslarda başlar, fark edilmesi zaman alabilir.
• Kulakta dolgunluk hissi.

Kimler Daha Fazla Risk Altında?

EMA ve MHRA verilerine göre, aşağıdaki gruplarda ototoksisite riski daha yüksektir:

• Böbrek yetmezliği olanlar: Böbrekler ilaçları vücuttan atamaz, ilaç kanda yükselir.
• Yaşlılar (65 yaş üstü): Yaşa bağlı işitme kaybı (presbiakuzi) zaten varken, ototoksik ilaçlar hasarı hızlandırır.
• Daha önce kemoterapi veya yüksek doz antibiyotik kullanmış olanlar.
• Ailesinde işitme kaybı öyküsü olanlar (genetik yatkınlık).
• Aynı anda birden fazla ototoksik ilaç kullananlar.

İlaçların Neden Olduğu İşitme Kaybı Geçici mi, Kalıcı mı?

NICE rehberine göre durum ilaca göre değişir:

İşitme Kaybı Riskini Azaltmak İçin Evde Neler Yapabilirsiniz?

NHS ve WHO’nun önerileri doğrultusunda:

• İlaçları doktorunuzun önerdiği doz ve sürede kullanın. Gereksiz yere yüksek doz veya uzun süreli kullanımdan kaçının.
• İşitme takibi yaptırın: Özellikle aminoglikozid veya cisplatin kullanıyorsanız, tedavi öncesi, sırası ve sonrasında odyometri (işitme testi) yaptırın.
• Kulak çınlaması başlarsa doktorunuza bildirin. Erken uyarı, kalıcı hasarı önleyebilir.
• Böbrek fonksiyonlarınızı kontrol ettirin: Böbrek yetmezliği ilaç birikimine yol açar. Bol su için (doktorunuz kısıtlama getirmediyse).
• Aynı anda birden fazla ototoksik ilaç kullanmaktan kaçının. Mümkünse doktorunuzdan alternatif isteyin.
• Gürültüden korunun: Ototoksik ilaç kullanırken yüksek sese maruz kalmak hasarı şiddetlendirir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Bu durumlarda, ilacınızı kesmeyin ancak vakit kaybetmeden bir KBB uzmanına veya acil servise başvurun. Ani işitme kaybı, kortikosteroid tedavisi ile geri döndürülebilir, ancak her saat önemlidir.

İşitme Kaybı Oluştuysa Tedavisi Var mı?

Maalesef, iç kulaktaki tüy hücreleri hasar gördüğünde şu an için bu hücreleri yenileyebilecek bir tedavi yoktur. Ancak:

• İşitme cihazları: Orta ve ileri derecede işitme kaybında etkilidir.
• Koklear implant: İleri derece veya tam işitme kaybında, iç kulağı bypass ederek doğrudan işitme sinirini uyaran bir cihazdır.
• Vertigo tedavisi: Denge sorunları için vestibüler rehabilitasyon egzersizleri yapılabilir.
• Tinnitus yönetimi: Ses terapisi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve maskeleme cihazları ile kulak çınlaması daha yaşanabilir hale gelir.

Ototoksisite Hakkında Sık Sorulan Sorular

Klinik Yaklaşımlar

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS): Aminoglikozid tedavisi başlanan her hastaya tedavi öncesi ve sırasında odyometri yapılmasını önerir. İşitme kaybı tespit edilirse, ilaç değişikliği veya doz ayarlaması yapılmalıdır. NHS ayrıca, ototoksik ilaç kullanan hastaların kulak çınlaması ve işitme kaybı konusunda bilgilendirilmesi gerektiğini vurgular.

Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmellik Enstitüsü (NICE): Ototoksisitenin erken tanısı için “işitme takip kartı” kullanılmasını önerir. Hastaların her kontrolde “Kulaklarınızda çınlama var mı? Sesleri eskisi gibi duyabiliyor musunuz?” gibi sorularla sorgulanmasını ister.

Avrupa İlaç Ajansı (EMA): 2025 yılında yayımladığı güvenlik uyarısında, aminoglikozid ve loop diüretiklerin birlikte kullanımının ototoksisite riskini katladığını, bu kombinasyondan kaçınılması gerektiğini belirtmiştir.

İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu (MHRA): Özellikle gentamisin içeren kulak damlalarının, kulak zarı delik olan hastalarda kontrendike olduğunu vurgulayan bir uyarı yayımlamıştır. Bu ürünlerin prospektüslerinde “Kulak zarınızda delik varsa kullanmayın” ibaresi zorunlu kılınmıştır.

Kaynaklar

• UK National Health Service (NHS). Ototoxicity: Medicines that can cause hearing loss. 2025.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Clinical Knowledge Summary: Drug-induced hearing loss. 2025.
• Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA) – UK. Drug Safety Update: Ototoxicity with aminoglycosides. 2025.
• European Medicines Agency (EMA). Pharmacovigilance assessment: Ototoxic medications. 2025.
• World Health Organization (WHO). Prevention of drug-induced hearing loss. Geneva: WHO; 2025.
• American Academy of Otolaryngology (AAO). Clinical practice guideline: Ototoxicity monitoring. 2025.
• BMJ Best Practice. Drug-induced hearing loss. 2025.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. İlaç kullanımı, işitme kaybı veya kulak çınlaması şikayetleriniz için mutlaka bir sağlık profesyoneline (KBB uzmanı veya aile hekimi) danışın. İlaçlarınızı doktorunuza danışmadan değiştirmeyin veya kesmeyin.