Celexa yan etkileri nelerdir? Celexa nedir kısaca

Celexa (sitalopram) nedir ve yan etkileri nelerdir? En yaygın, nadir ve ciddi yan etkiler; güvenli kullanım önerileri ve güncel bilimsel bilgilerle hazırlanmış kapsamlı rehber.

İlaç
16.06.2023
Celexa yan etkileri nelerdir? Celexa nedir kısaca

Klinik Rehber Tabanlı Bilgi

Son Güncelleme 15 Mayıs • Okuma Süresi: 13 dk

Klinik Bilgi Notu: Bu içerik; psikiyatri, farmakoloji ve dahiliye branşlarının klinik yaklaşımları ile güncel uluslararası kılavuzlar dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu içerik şu kişiler için hazırlanmıştır: Celexa (Citalopram) kullanan veya kullanmayı düşünen hastalar; depresyon, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), panik bozukluk veya anksiyete tedavisi görenler; ilacın yan etkilerini, etki mekanizmasını, dozajını ve hangi durumlarda dikkatli olunması gerektiğini merak edenler.

Celexa (Citalopram), seçici serotonin geri alım inhibitörü (SSRI) sınıfına ait bir antidepresan ilaçtır. Serotonine özgüllüğü en yüksek SSRI moleküllerinden biri olan sitalopram, beyindeki serotonin nörotransmitter seviyesini artırarak majör depresif bozukluk (MDB), obsesif kompulsif bozukluk (OKB), panik bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu ve agorafobili panik bozukluk tedavisinde kullanılır.

Celexa, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından 1998 yılında onaylanmış ve DSÖ’nün temel ilaçlar listesinde yer almaktadır. Türkiye’de de yaygın olarak reçete edilen bu ilaç, özellikle geriyatrik popülasyonda ilaç etkileşimlerinin az olması ve daha iyi tolere edilebilirliği nedeniyle tercih edilebilir.

Klinik Not: Celexa, diğer SSRI’lar gibi, tedavinin ilk birkaç haftasında intihar düşüncesi ve davranışı riskini artırabilir. Özellikle çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler (18-24 yaş) bu risk açısından yakından izlenmelidir. Ayrıca Celexa, doza bağlı olarak QT intervalinde uzamaya neden olabilir; bu nedenle maksimum günlük doz yetişkinlerde 40 mg, 60 yaş üstünde ve karaciğer yetmezliğinde 20 mg ile sınırlandırılmıştır.

Celexa (Citalopram) – Klinik Özet

Celexa nedir ve nasıl çalışır?
  • Tanım: Celexa, bir SSRI (seçici serotonin geri alım inhibitörü) antidepresandır. Esitalopramın (escitalopram) rasemik karışımıdır (S- ve R-enantiyomerleri içerir).
  • Etki mekanizması: Beyindeki sinir hücreleri arasındaki serotonin taşıyıcı proteinini (SERT) inhibe ederek sinaps aralığında serotonin konsantrasyonunu artırır. Bu, ruh hali, duygu, uyku ve iştah düzenlenmesinde rol oynayan serotonin seviyesini yükselterek depresyon ve anksiyete belirtilerini hafifletir.
  • Farmakokinetik: Oral yoldan alındığında iyi emilir, maksimum plazma konsantrasyonuna 2-4 saatte ulaşır. Plazma proteinlerine %80 oranında bağlanır. Karaciğerde CYP2C19, CYP3A4 ve CYP2D6 enzimleri ile metabolize edilir. Yarı ömrü yaklaşık 35 saattir (diğer SSRI’lara göre daha uzun). Steady-state’e (kararlı durum) yaklaşık 1 haftada ulaşılır.
Celexa hangi durumlarda kullanılır?
  • Majör Depresif Bozukluk (MDB): Yetişkinlerde akut ve idame tedavisinde endikedir. Celexa, depresif belirtileri (umutsuzluk, değersizlik, anhedoni) azaltır.
  • Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB): Yetişkinlerde OKB semptomlarının (tekrarlayan düşünceler ve davranışlar) azaltılmasında etkilidir.
  • Panik Bozukluk: Agorafobili veya agorafobisiz panik bozukluğun akut tedavisinde kullanılır.
  • Sosyal Anksiyete Bozukluğu (Sosyal Fobi): Sosyal ortamlarda aşırı kaygı ve kaçınma davranışlarının tedavisinde endikedir.
  • Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB): Günlük yaşamda sürekli kontrol edilemeyen endişe ve gerginliğin tedavisinde kullanılır (off-label).
Celexa’nın yan etkileri nelerdir?
  • Çok yaygın (≥1/10): Bulantı, baş ağrısı, uykusuzluk, uyku hali (sedasyon), ağız kuruluğu, aşırı terleme, yorgunluk, titreme (tremor).
  • Yaygın (≥1/100 ila <1/10): Anksiyete, sinirlilik, anormal rüyalar, libido azalması (cinsel istek kaybı), ejakülasyon bozukluğu, anorgazmi (kadınlarda), iştah azalması, kilo kaybı, diyare, kabızlık, kusma.
  • Yaygın olmayan (≥1/1000 ila <1/100): Serotonin sendromu, ekstrapiramidal bozukluklar (akati: yerinde duramama, diskinezi), midriyaz (göz bebeklerinde büyüme), hiponatremi (özellikle yaşlılarda SIADH’ye bağlı), taşikardi, QT intervalinde uzama.
  • Seyrek (≥1/10.000 ila <1/1000): Anafilaktik reaksiyon (ciddi alerji), konfüzyon, halüsinasyonlar, manik reaksiyonlar, hepatotoksisite, nöbetler, kanama bozuklukları (ekimoz, purpura), galaktore (süt gelmesi), priapizm (ağrılı ereksiyon).
  • Kara kutu uyarısı (FDA): Celexa ve diğer antidepresanlar, özellikle çocuklar, ergenler ve genç yetişkinlerde (18-24 yaş) tedavinin ilk aylarında intihar düşüncesi ve davranışı riskini artırabilir. Bu nedenle bu yaş grubunda tedavi başlangıcında ve doz değişikliklerinde hastalar yakından izlenmelidir.
Celexa dozajı ve uygulama şekli
  • Depresyon ve OKB (yetişkinler): Başlangıç dozu günde 20 mg, sabah veya akşam alınabilir. Klinik yanıta göre ve toleransa bağlı olarak en az 2-3 hafta sonra doz 40 mg/gün’e artırılabilir. Maksimum günlük doz: 40 mg (QT uzaması riski nedeniyle).
  • Panik bozukluk, sosyal anksiyete ve YAB: Başlangıç dozu genellikle 10-20 mg/gün (panik bozuklukta anksiyeteyi artırmamak için 10 mg başlanabilir). Maksimum 40 mg/gün.
  • Yaşlılar (≥65 yaş) ve karaciğer yetmezliği: Maksimum günlük doz 20 mg’dır. Doz titrasyonu daha yavaş yapılmalıdır.
  • Böbrek yetmezliği: Hafif-orta böbrek yetmezliğinde doz ayarı gerekmez. Ciddi böbrek yetmezliğinde (kreatinin klerensi <20 mL/dak) dikkatli kullanılmalıdır.
  • Uygulama şekli: Günde bir kez, sabahları alınması önerilir (uykusuzluk yapabilir). Yemeklerle birlikte veya aç alınabilir. Aynı saatte alınması etkinlik için önemlidir.
  • Kesilmesi: Ani kesilme yoksunluk semptomlarına (baş dönmesi, parestezi, bulantı, anksiyete, uykusuzluk, ajitasyon) yol açabilir. Hekim kontrolünde doz kademeli olarak en az 4-6 haftada azaltılmalıdır.
Kırmızı bayraklar – Ne zaman acilen doktora başvurulmalı?
  • İntihar düşünceleri, kendine zarar verme eğilimi veya şiddetli ajitasyon, irritabilite, anksiyetede ani artış.
  • Serotonin sendromu belirtileri: Ajitasyon, konfüzyon, ateş, terleme, titreme, kas sertliği, taşikardi, diyare, kas seğirmeleri (özellikle diğer serotonerjik ilaçlarla birlikte kullanıyorsa).
  • QT uzaması belirtileri: Çarpıntı, bayılma hissi, baş dönmesi, düzensiz kalp atışı (özellikle 40 mg’ın üzerindeki dozlarda).
  • Ani başlayan şiddetli baş ağrısı, konfüzyon, nöbet.
  • Alışılmadık kanama veya morarma (burun kanaması, diş eti kanaması, kolay morarma).
  • Yaygın deri döküntüsü, kabarcıklar, ağız-göz-genital bölgede yaralar (Stevens-Johnson sendromu şüphesi).
  • Mani belirtileri: Anormal yüksek enerji, aşırı mutluluk hali, az uyku ihtiyacı, hızlı konuşma, dürtüsel davranışlar.

Celexa’nın ilaç etkileşimleri – Dikkat edilmesi gerekenler

İlaç sınıfı Etkileşim Öneri
MAO inhibitörleri (MAOI) bent Serotonin sendromu riski, hipertansif kriz. MAOI ile Celexa arasında en az 14 gün ara olmalıdır. Celexa kesildikten sonra MAOI başlamak için en az 7 gün beklenmelidir. bent Kontrendikedir bent
Diğer serotonerjik ilaçlar (diğer SSRI’lar, SNRI’lar, triptanlar, tramadol, linezolid, St. John’s Wort) bent Serotonin sendromu riskini artırır bent Kombinasyondan kaçının; birlikte kullanım gerekiyorsa dikkatli izlem bent
CYP2C19 inhibitörleri (omeprazol, esomeprazol, fluvoksamin, fluoksetin) bent Celexa’nın plazma düzeyini artırarak yan etki riskini yükseltir (QT uzaması). bent Maksimum Celexa dozunu 20 mg/gün ile sınırlandırın veya alternatif gastroprotektif ilaç (pantoprazol, rabeprazol) kullanın bent
QT uzatan ilaçlar (sınıf IA ve III antiaritmikler, antipsikotikler (haloperidol, pimozid), makrolid antibiyotikler (eritromisin)) bent QT intervalinde uzama ve torsade de pointes riski artar bent Kombinasyondan kaçının; gerekirse EKG ile QT takibi bent
Antikoagülanlar (varfarin, NSAİİ’ler, antiplateletler) bent Kanama riskini artırır (gastrointestinal kanama, ekimoz) bent INR takibi yapın; kanama belirtilerini izleyin bent

Celexa ve gebelik, emzirme, çocuklarda kullanım

Celexa gebelik kategorisi C’dir. Gebeliğin ilk trimesterinde Celexa kullanımının, bebekte nadir kardiyak malformasyonlarla ilişkisini gösteren bazı çalışmalar vardır.

Ancak tedavi edilmeyen depresyonun hem anne hem bebek için riskleri göz önüne alındığında, doktor kontrolünde gerekli durumlarda kullanılabilir.

Gebeliğin son trimesterinde Celexa kullanımı, yenidoğanda geçici yoksunluk semptomlarına (huzursuzluk, beslenme güçlüğü, hipotoni, solunum sıkıntısı) neden olabilir. Emzirme döneminde Celexa anne sütüne geçer; bebekte sedasyon ve beslenme güçlüğü bildirilmiştir.

Emzirme döneminde genellikle sertralin gibi alternatifler tercih edilir. Çocuklarda (18 yaş altı) güvenlik ve etkinlik verileri sınırlıdır; bu yaş grubunda kullanım genellikle önerilmez, fluoksetin pediatrik depresyonda tercih edilir.

Celexa’yı kimler kullanmamalıdır?

  • Celexa veya bileşenlerine aşırı duyarlılığı olanlar.
  • MAO inhibitörleri ile birlikte kullananlar (en az 14 gün ara olmalı).
  • Pimozid ile birlikte kullanım (QT uzaması riski).
  • Konjenital uzun QT sendromu veya QTc intervali >450 ms olan hastalarda kontrendike değildir ancak dikkatli kullanılmalıdır (maksimum doz 20 mg/gün).
  • Düzelmemiş hipokalemi veya hipomagnezemi (QT uzaması riskini artırır).
  • Epilepsi (nöbet eşiğini düşürebileceğinden dikkatli kullanılmalı).
  • Karaciğer yetmezliğinde maksimum doz 20 mg/gün ile sınırlandırılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Soru: Celexa ile Lexapro arasındaki fark nedir?
Cevap: Celexa (sitalopram), Lexapro’nun (esitalopram) rasemik (S- ve R-enantiyomerlerini içeren) formudur. Lexapro, Celexa’nın S-enantiyomeridir ve daha yüksek serotonin geri alım inhibitörü potensine sahiptir. Bu nedenle Lexapro, Celexa’nın yaklaşık 2 katı daha etkilidir ve genellikle daha düşük dozda (10-20 mg) kullanılır. Yan etki profilleri benzerdir, ancak Lexapro daha az ilaç etkileşimine sahiptir ve QT uzaması riski daha düşüktür.
Soru: Celexa ne kadar sürede etki gösterir?
Cevap: Celexa’nın antidepresan etkisi genellikle 2-4 hafta içinde başlar. Anksiyete semptomları için etki biraz daha erken (1-2 hafta) görülebilir. Tam terapötik etki için 6-8 hafta gerekebilir. Tedavinin ilk haftalarında anksiyete veya ajitasyon gibi semptomlar geçici olarak artabilir, bu normaldir ve ilacın kesilmesini gerektirmez.
Soru: Celexa cinsel yan etkilere neden olur mu?
Cevap: Evet. Celexa, diğer SSRI’lar gibi cinsel yan etkilere neden olabilir. En sık görülen cinsel yan etkiler: libido azalması (cinsel istek kaybı), ejakülasyon gecikmesi veya boşalma olamaması (erkeklerde), anorgazmi (kadınlarda), erektil disfonksiyon. Bu yan etkiler doza bağımlıdır ve bazen doz azaltımı, ilaç değişikliği veya ilave tedaviler (bupropion, sildenafil) ile yönetilebilir. Bu konuyu doktorunuzla mutlaka paylaşın.
Soru: Celexa alırken alkol alabilir miyim?
Cevap: Celexa ile birlikte alkol alımı önerilmez. Alkol, Celexa’nın sedatif etkilerini artırabilir, karaciğer toksisitesi riskini yükseltebilir ve depresyon/anksiyete belirtilerini kötüleştirebilir.
Soru: Celexa’yı bıraktıktan sonra yoksunluk semptomları ne kadar sürer?
Cevap: Celexa’nın yarı ömrü yaklaşık 35 saat olduğu için, diğer SSRI’lara göre yoksunluk semptomları daha geç başlar (kesilmeden birkaç gün sonra). Semptomlar genellikle 1-2 hafta sürebilir. En sık yoksunluk belirtileri: baş dönmesi, parestezi (ellerde ayaklarda uyuşma, elektrik çarpması hissi), bulantı, baş ağrısı, anksiyete, ajitasyon, uykusuzluk. Celexa asla ani olarak bırakılmamalı, doktor kontrolünde doz kademeli olarak azaltılmalıdır.

Güncel klinik kılavuzlar neler söylüyor?

American Psychiatric Association (APA) – Depresyon Tedavi Kılavuzu: Celexa (sitalopram), majör depresif bozukluğun akut ve idame tedavisinde birinci basamak SSRI seçeneklerinden biridir. Özellikle geriyatrik depresyonda (ilaç etkileşimlerinin az olması, daha iyi tolere edilebilmesi nedeniyle) tercih edilebilir. QT uzaması riski nedeniyle maksimum günlük dozun 40 mg’ı aşmaması gerektiğini vurgular.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Depresyon Kılavuzu: Celexa (sitalopram), orta-şiddetli depresyonda psikolojik tedavilerle birlikte veya tek başına birinci basamak farmakolojik seçenek olarak önerilmektedir. Panik bozukluk ve sosyal anksiyete bozukluğunda da etkili olduğu belirtilmiştir. Tedavi başlangıcında intihar riski ve QT uzaması açısından yakın izlem şarttır.

World Health Organization (WHO) – Temel İlaçlar Listesi: Sitalopram, depresyon ve panik bozukluk tedavisi için DSÖ’nün Temel İlaçlar Listesi’nde yer almaktadır. Uygun maliyetli, etkili ve güvenli bir antidepresan olarak kabul edilmektedir.

FDA Drug Safety Communication: FDA, sitalopramın maksimum dozunun 40 mg/gün ile sınırlandırılması gerektiğini, 60 mg/gün’ün ciddi QT uzaması riski taşıdığını ve bu dozun onaylanmadığını bildirmiştir. Karaciğer yetmezliği, yaşlılar ve CYP2C19 yavaş metabolize edicilerinde maksimum doz 20 mg/gün’dür.

Kaynaklar

  • U.S. Food and Drug Administration (FDA) – Celexa (citalopram) Prescribing Information
  • National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Depression in adults: treatment and management (NG222)
  • World Health Organization (WHO) – Model List of Essential Medicines (23rd List)
  • National Health Service (NHS) – Citalopram Patient Information Leaflet
  • American Psychiatric Association (APA) – Practice Guideline for the Treatment of Patients with Major Depressive Disorder
  • DrugBank Online – Citalopram: Pharmacology, Interactions, Toxicity

Celexa (Citalopram) kullanırken unutmayın

Celexa, doğru kullanıldığında depresyon ve anksiyete bozukluklarının tedavisinde oldukça etkili ve güvenli bir ilaçtır. Ancak, tedavinin ilk haftalarında intihar düşüncesi riski konusunda dikkatli olunmalı; özellikle genç yetişkinlerde yakın takip şarttır. QT uzaması riski nedeniyle maksimum günlük doz 40 mg’ı asla aşmayın; yaşlılar ve karaciğer hastalarında 20 mg/gün yeterlidir. Celexa’yı asla önerilen dozdan fazla almayın, kendi başınıza doz değiştirmeyin veya ilacı aniden bırakmayın. Yan etkiler (bulantı, baş ağrısı, uykusuzluk) genellikle geçicidir ve birkaç hafta içinde azalır. Cinsel yan etkiler, kilo değişiklikleri veya duygudurumda beklenmedik değişiklikler yaşarsanız, bunu doktorunuza bildirin. Unutmayın, antidepresan tedavinin tam etkisini göstermesi için sabır gereklidir ve tedavinin yarıda kesilmesi depresyonun nüksetmesine yol açabilir. Ruh sağlığınız için en doğru tedavi kararını doktorunuzla birlikte verin.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir ilacı kullanırken veya bırakırken mutlaka bir psikiyatri veya dahiliye uzmanına danışın. Yukarıda belirtilen semptomlarla karşılaştığınızda kendi başınıza teşhis koymayın ve tedavi uygulamayın.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.